بسزا داشته است. در دوره اسلامى ابن نوع فتيان «عياران»[١] و. «شطاران»[٢] ناميده ميشدند. ايشان در كارهاى اجتماعى شركت مى‌جستند و به كارهائى براى بهبود و رفاه عامه مردم مى‌پرداختند و اعمال خوب را بسرعت و تا حدى پنهانى انجام ميدادند. ولى آنطور كه متذكر شديم، اين پنهان كارى‌هاى آنان براى پيشرفت رفاه مردم مثل كارهاى گروه «ملامتيه» نبود زيرا ملامتيها در اخلاص عمل و كتمان اعمال خوب مبالغه زياد نشان داده‌اند. و پنهان كارى عياران و شطاران فقط از روى احتياط بود.

عيارى و شطارى‌

عيارى و شطارى هردو نوعى از فتوت اجتماعى است. از معانى متعدد لفظ عيار، شبرو دزد است و عياران نيز بدين كار فوق العاده گستاخانه (- شبروى) و در بعضى موارد دزدى اشتغال داشته‌اند و بدين علت كار «صعلوكان» (يا سالوكان) را هم جزو كارهاى عياران مى‌شمارند.[٣]

عياران براى آزادى وطن و رفاه مردم كارهاى ارزنده‌اى انجام ميداده‌اند و چون بيشتر آنان براى مبارزه با حكومت‌هاى استبدادى قيام و خروج‌

[١] -« عرب اشخاص كارى و جلد و هوشيارى را كه از طبقه عوام الناس و مردم خامل الذكر بوده‌اند و در هنگامه‌ها و غوغاها خودنمائى كرده يا در حروب جلدى و فراست بخرج داده‌اند عيار مى‌ناميده است»( حاشيه مرحوم بهار بر« تاريخ سيستان» ص ١٦١)« عياران مردمى جنگجو و شجاع و جوانمرد و داراى صفات عالى مردانگى و ضعيف نوازى بودند و در غالب شهرهاى سيستان و خراسان از ايشان يافته ميشد و گاه ممكن بود عدد آنان در بعضى از شهرها بچند هزار تن برسد و در هر شهر رئيسى داشته»( تاريخ ادبيات در ايران، ج ١، چاپ ١، دكتر صفا، ص ٣٢- ٣٣).

[٢] - شطارى نوعى از فتوت و عيارى است و اين اصطلاح بنابر سرعت كار ايشان استعمال مى شده است. يعنى ايشان در كارهاى رفاهى و ضعيف نوازى، بى‌باكى و سرعت عمل فوق العاده‌اى نشان مى‌داده‌اند. شطاران بعدى ورزشكار بودند و براى تقويت قواى بدن بتند دويدن و فعاليت‌هاى بدنى علاقه داشتند كارهاى شطاران و عياران در كتب متعدد به صورتى ذكر گرديده كه گويا بجز اسامى و تشكيلات ظاهرى، در كارهاى اساسى فرقى با يكديگر نداشته‌اند.

[٣] - مجله وحيد تيرماه ١٣٤٦ ش، ص ٦٢٧- ٦٣٠.