احوال و آثار مير سيد على همدانى (با شش رساله از وي) - رياض، محمد - الصفحة ٣٧٠ - چهار(مربوط به ص ٣٤٨)

كتب فتوت و عرفان نديده‌ام اما قول حضرت على به صورتى كه در اين رساله آمده، با كمى اختلاف و تقديم و تأخير كلمات و مفاهيم، در نفايس الفنون فى عرايس العيون (ج ٢، ص ١١٥) هم ذكر شده و آقاى كاظم كاظمينى نيز در نقش پهلوانى و نهضت عيارى (ص ٩٥) آن را به ظاهر از رساله فتوتيه نقل كرده است.

سه (مربرط به ص ٣٤٦)

صاحب رساله فتوتيه اگرچه از آن بزرگان تصوف و فتوت است كه در بيشتر موارد دنيا را مذمت نموده و اقوالى نيز در اين باب نقل كرده، ولى از محتويات همين رساله نيز مى‌توان دانست كه مقصود وى از دنياى مذموم، نافرمانى خدا و فراموش كردن او است نه مال و ثروت كه از نعمت‌هاى الهى است. بعلاوه مذموم بودن دنيا در نظر وى هرگز به معنى نديده گرفتن وظايف خود نسبت به ديگران نبوده و گواه اين دعوى توصيه‌هاى فراوان و مؤكد او است در باب احسان و كمك به مردم و نيز خدمات اجتماعى و فرهنگى خود او كه در فصول و ابواب گذشته به آن اشاره شد.

خلاصه آن‌كه على همدانى عبادات و رياضات را نه جانشين خدمت به خلق بلكه آن را امرى ضرورى در كنار اين يكى تلقى مى‌كند و نكوهش دنيا را نيز به جاى آن‌كه موجبى براى كناره‌گيرى از مردم بداند عاملى مى‌شمارد براى فداكارى و ايثار در تأمين رفاه آنان.

چهار (مربوط به ص ٣٤٨)

آشنائى مختصرى با بزرگانى كه اقوال آنان درباره حقيقت فتوت بيان گرديده:

١- حسن بصرى‌ وى از تابعين (شاگردان ياران پيامبر) و مردى واعظ و فقيه و مفسر و محدث بوده و در سال ١١٠ ه ق درگذشته است (بنگريد به مجمل فصيحى، ص ١٨٩).

٢- حارث بن اسد محاسبى‌ م ٢٤٤ ه ق. از آثار برجسته او كتاب الرعاية لحقوق اللّه و كتاب الوصايا است. (ارزش ميراث صوفيه، ص ٧٢).