انواع سلوك و تحمل در مقام اقسام مجاهدات و تهذيب نفس با رياضات مختلفه و پاك كردن روان از آلايش و قيود جزئيات و چگونگى اتصاف حضرت الوهيت به صفت اطلاق و كليت است و اينها هيچكدام جزء مسائل مورد بحث حكيم و متكلم نيست».[١]

و چون شناختن اسرار حروف مرتبط باصول اين علم شريفه بوده و حقائق اسرار نقطه يكى از مداراتى است كه دقائق علم توحيد دور آن سير ميكند.

خواستم به برخى از اسرار علم نقطه و خواص تجليات آن در صور اعيان حروفى و تصرفاتى كه در تعينات حروف مينمايد (كه اشاره به شئون تجليات الهى است) بهمان طريق كه برنهاد من رسيده بازگوئى كنم و آشكار سازم و در نوشتن اين اوراق با لسان ذوق و اشاره آغاز كردم نه با روش دانشمندان علوم رسمى كه در نوشتهاى خود مسائل را با ثبات دلائل بيان مينمايند».[٢]

«... شناساندن كنه ذات حق با اقسام عبارات و لغات مختلف ممتنع و ناشدنى است و سرادقات جلال و انوار جمال او در كمال عزت و مناعت است زيرا اشارات كوتاه و قاصر عقول و افهام در نزد معرفت او ناتوان و متلاشى گردند و رسوم و اوهام در پرتو تجليات عظمت و بزرگى او مضمحل و نابود ميشوند و پاكى صفت او را وجه و سوى معين نباشد: فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ‌[٣] يعنى هرجا رو كنيد همانجا روى خداست و تجلى الهى است.»[٤]

آقاى احمد خوشنويس عماد در حاشيه توحيد عارفان مينويسد كه «اسرار النقطة» منسوب به افضل المتاخرين خواجه صاين الدين على تركه اصفهانى (م ٨٣٥ ه) شايد همين «اسرار النقطة» (اثر مير سيد على همدانى) باشد ولى چنانكه از «سبك‌شناسى» پيداست، آن رساله «در معنى انا النقطة التى تحت الباء» است كه اثر تركه اصفهانى است‌[٥] و غير از اسرار النقطه مورد بحث است.

٣- المودة فى القربى و اهل العبا

(به عربى شرح و بفارسى و اردو ترجمه شده است)

[١] ( ١ و ٢ و ٤)- سه گنجينه توحيد قسمت دوم توحيد عارفان بترتيب ص ٢، ٣، ١٢.

[٢] ( ١ و ٢ و ٤)- سه گنجينه توحيد قسمت دوم توحيد عارفان بترتيب ص ٢، ٣، ١٢.

[٣] - آيه ١١٠ سوره البقرة.

[٤] - ص« ز» مقدمه.

[٥] - سبك‌شناسى ج ٣، چاپ دوم، ص ٢٣٧.