احوال و آثار مير سيد على همدانى (با شش رساله از وي) - رياض، محمد - الصفحة ٦٢ - تاريخچه مختصر

حريق بزرگ سوم كه اين خانقاه و مسجد را آسيب زياد رسانيد در سال ١١٤٤ ه حادث گرديد. در سال ١١٤٦ ه والى كشمير بنام ابو البركات خان آن را طبق خطوط و نقشه كهن تجديد تعمير گردانيد. «كعبة البركات» (١١٤٦) را در تاريخ تعمير تجديد ثانى گفته‌اند- «مسجد شاه همدان» كه هنوز پابرجاست همان است كه در سال ١١٤٦ ه تجديد شده است از اين روى دو قرن و نيم از قدمت آن ميگذرد.

اگرچه اين مقام و مسجد جامع در زندگانى على همدانى و پسر او محمد همدانى بزرگترين مركز نشر و گسترش دين اسلام در كشمير بوده، ولى نامسلمانان آن نواحى هم آن را محترم ميشمارند زيرا «خدمات متنوع» كه شاه همدان و خلف امجد او انجام داده‌اند، نزد اين گروه هم قابل ارزش است‌[١].

از سال ١٢٣٤ ه سيك‌ها اقتدار و تسلط كشمير را خود بدست گرفتند و اجتماع گاه‌هاى بزرگ مسلمانان و منجمله آنها «مسجد شاه همدان» را بروى مسلمانان بستند. مقصودشان اين بود كه مسلمانان در جايى جمع نگردند و همواره قوت و جمعيت‌شان پراكنده و شتى بماند. اين مطلب را سياح معروف و ليام مور كرافت هم در سفرنامه خود نوشته است وى بين سالهاى ١٨١٩ و ١٨٢٥ ميلادى ابن مسجد را مسدود و مقفل ديده است.

در سال ١٢٩٢ ه انگليسى‌ها با پرداختن ١٢ هزار روپيه بيكى از احفاذ مير سيد محمد همدانى كه سيد يعقوب خان اتاليق غازى نام داشت، اين مسجد و موقوفات آن را خريده و وقف‌نامه آن را كالعدم قرار داده‌اند. مقصودشان همان بود كه سيك‌ها داشته‌اند[٢]- ازين تاريخچه مختصر پيداست كه «مسجد شاه همدان» از اوائل قرن نهم هجرى يكى از مراكز مهم عبادات و فعاليتهاى اجتماعى مسلمانان بوده و براى همين امر است كه امروز هم از اهميت آن كاسته نشده است. خواجه عزيز الدين كشميرى لكهنوى (م ١٣٣٣ ه- ١٩١٥ م) كه‌

[١] - آب كوثر، ص ٣٧٨. يغما ٢ ص ٣٤٢.

[٢] - تاريخ حسن، ج ٢، ص ٢١١، ٥٨٨، ٧٥٧، ٨٥٩.