احوال و آثار مير سيد على همدانى (با شش رساله از وي) - رياض، محمد - الصفحة ٣٢٨ - كتابهاى معروف عربى و فارسى درباره مسلك فتوت

مراكز معروف نهضت فتوت در جهان اسلام، خراسان و ماوراء النهر و آناتولى (در تركيه فعلى) و دمشق و قاهره و بغداد بوده است.

نهضت فتوت كم‌كم از حمايت دول اسلامى محروم شد و بعلت ورود حساب نشده همه گروه‌ها و افراد در تشكيلات فتيان و رواج پاره‌اى مفاسد اخلاقى (همجنس بازى و ...) دچار بدنامى گرديد و جاذبه سابق خود را از دست داد و مردم كمتر بدان اقبال نمودند.

كسانى كه در اين اواخر خود را به فتيان منسوب مى‌كنند بيش از آن چه حقيقتى در كارشان باشد، مدعى هستند و تظاهر مى‌كنند و از اخلاق فتيان محروم مى‌باشند و بعضا كار راهزنى و تبهكارى و غيره را جوانمردى نام نهاده‌اند.

با وجود از ميان رفتن تشكيلات فتوت، تأثير آن بر اخلاق و فرهنگ بسيارى از مردم جهان و به ويژه مسلمانان هنوز هم باقى است و تحت تأثير مفاهيم و اهداف آن است كه بسيارى از اعمال خير- به وسيله افراد يا گروه‌ها يا سازمان‌هاى مختلف اجتماعى- انجام مى‌گيرد.

فتوت در آثار ادبى و صوفيانه‌اى كه به زبان‌هاى فارسى و عربى و تركى- به نظم يا نثر- به وجود آمده تأثير زيادى گذاشته و فهم بسيارى از بخش‌ها و مطالب اين آثار جز با شناخت نهضت فتوت و آشنائى با مصطلحات و مقاصد فتيان ممكن نيست.

كتاب‌هاى معروف عربى و فارسى درباره مسلك فتوت‌

در اين‌جا ذكرى از كتب و آثار معروف عربى و فارسى در توضيح مسلك فتوت و مفاهيم مربوط به آن شايد بى‌مورد نباشد مقصود اين است كه باين طريق اهميت و ارزش «ادبيات جوانمردى» يكجا ارائه و عرضه شود. غالب كتب را اينجانب مطالعه كرده و مورد بررسى قرار داده‌ام ولى از بعضى از آنها هم بالواسطه استفاده كرده‌ام و چگونگى بعضى از كتب مزبور نيز آنطور كه لازم بنظر آمد- و البته به اختصار- در پاورقى‌ها آورده شده است.

نخست بحث مختصرى در پيرامون «فتوت‌نامه منظوم»