احوال و آثار مير سيد على همدانى (با شش رساله از وي) - رياض، محمد - الصفحة ٣٠٦ - مجامع فتيان(لنگرها و زوايا)

آغاز شده، تشكيلات و نيز مدارك مربوط به اخيان ايران از بين رفته و آنها باناتولى مهاجرت كرده‌اند.

اخيت در اناتولى پيشرفت شايانى كرده و در سراسر اين ناحيه تشكيلات جوانمردى اخيان گسترش يافته كه در اين باره از سفرنامه ابن بطوطه و فتوت نامه منظوم ناصرى مطالبى را آورديم. در اوايل، «اخى» رئيس گروه اصناف مختلفه مردم بود و منزل او بصورت مركز و جاى اجتماع اخيان بود. بعد از تأسيس زوايا و خانقاه‌ها، رسوم و آداب فتوت در اين مراكز برگذار مى گرديد.

مجامع فتيان (لنگرها و زوايا)

فتيان در زوايا و لنگرها جمع ميشدند و تربيت ميگرفتند و اين زوايا براى آنان بمنزله خانقاه‌ها بود و در آنجا مانند سالكان تصوف جمع ميشدند. سياح معروف مراكشى، ابن بطوطه طنجه‌اى، آنطور كه اشارت شد، در سفرنامه خود به توضيح پيرامون مراكز و تشكيلات فتيان (مخصوصا در اناتولى) چنان كه مشاهده كرده بود پرداخته و درباره كارهاى خوب و جوانمردانه آنان سخن مى‌گويد. به نوشته او «اخية الفتيان» نه فقط در انطاليه (- اناتولى) بلكه در سراسر بلاد روم بفراوانى موجوداند و «اين گروه در غريب نوازى و اطعام و بر آوردن حوائج مردم و دستگيرى از مظلومان در تمام دنيا بى‌نظيرند «اخى» در اصطلاح آن نواحى كسى را گويند كه از طرف همكاران خود و ساير جوانان مجرد بعنوان رئيس و پيش‌كسوت انتخاب ميشود ... پيش‌كسوت هريك از گروهها خانقاهى دارد مجهز بفرش و چراغ و ساير لوازم. اعضاى وابسته بهركدام از گروهها آنچه را از كار و كاسبى خود بدست ميآورند، هنگام عصر تحويل پيش‌كسوت خود ميدهند و اين وجوه صرف خريد ميوه‌ها و خوراك ميشود كه در خانقاه بمصرف ميرسد.

ابن بطوطه مى‌نويسد: «من در تمام دنيا مردمى نيكوكارتر از آنان نديده‌ام اگرچه اهالى شيراز و اصفهان هم بروش جوانمردان تشبه ميجويند ليكن اينان در غريب نوازى و مهمان نوازى بيشتر و پيشترند».