احوال و آثار مير سيد على همدانى (با شش رساله از وي) - رياض، محمد - الصفحة ١٧٢ - ٤١ - فى السواد الليل و لبس الاسود

فارسى از منزوى ٢: ١٢٩٤ كه ١٣ نسخه را نشان داده است.

عكسى: ١٨/ ٦٧٢ كتابخانه مركزى از روى نسخه اياصوفيا و ١٨/ ١٦٦٦ ايضا از روى نسخه كتابخانه ملى پاريس.

رساله در نشريه معارف اسلامى متعلق به سازمان اوقاف تهران با مقدمه و اهتمام نگارنده در سال ١٩٧٠ م چاپ و منتشر گرديده است- شماره ١١ تا ١٣- (و بار ديگر نيز بوسيله اداره اوقاف دولت استان پنجاب در لاهور (١٩٧١ م) با مقدمه اردوى اينجانب) موضوع رساله آداب و سنن اخيان و فتيان (جوانمردان) است از ديدگاه تصوف و در دائرة المعارف اسلامى بزبان انگليسى و فرانسه از آن ستايش و مورد شناسائى قرار گرفته است. در اين رساله كه ٣٠ برگ دارد، اشعار ظفر كافى همدانى (قرن ٤ ه) و عطار و نظامى و خود مؤلف ديده ميشود.

آغاز رساله بدين قرار ميباشد:

«شكر و سپاس آن صانعى را كه حدائق رياض موجودات را از بيداى ظلمت آباد عدم بصحراى وجود آورد و تخم ارادت را در مزرعه بوستان غيب تربيت فرمود تا از ان تخم شجر انسانى سر برآورد ..» و تا آخرين عبارت به همين گونه جزيل و در عين حال دل آويز و روان است. ولى چون متن را با توضيحاتى جداگانه چاپ كرده‌ام، از تكرار مطالب گفته شده خوددارى مى‌ورزم.

٤١- فى السواد الليل و لبس الاسود

شماره ٢٣٥٥ كتابخانه مركزى از روى نسخه موزه بريتانيا كه بظاهر نسخه منحصر بفرد است.

در اين رساله مختصر ميفرمايد كه اگرچه خالق افعال ما خداى تعالى است ولى بعلت دارا بودن قدرت آزادى و اختيار ما مسئول گناه‌ها هستيم و بعضى از گناه‌ها از سرچشمه «كبر و عجب» بوجود ميآيد. «كبر و عجب» از لباس ظاهرى هم قوت ميگيرد و براى همين است كه «سياهپوشى» (كه بنابر آيه قرآن مجيد «وَ جَعَلْنَا اللَّيْلَ لِباساً» لباس شب هم هست) قابل ترجيح است و شيطان لعين از «سياهپوشى» دلخور و ناراحت ميگردد. اين عمل «مسنون» هم هست زيرا طبق بعضى از احاديث «صحاح سته» حضرت رسول ٦