احوال و آثار مير سيد على همدانى (با شش رساله از وي) - رياض، محمد - الصفحة ١٧٩ - ٤٥ - منهاج العارفين

مرادات ديوان حافظ از على همدانى است و شرح بيت حافظ محتملا از جامع مرادات مريد على همدانى.

٤٥- منهاج العارفين‌

خطى: شماره ٢٣٦٨ (تاشكند، ج ٢)، ولى نگارنده دو نسخه چاپى را از نظر گذرانده است.

رساله كوچكى است كه به ضميمه يكى از چاپهاى ذخيرة الملوك‌[٢] و اخيرا در تذكره شعراى كشمير (تكمله، ج ٢)[٣] چاپ شده است. در اين رساله مجموعا ١٤٣ پند و اندرز و كلمات قصار بزرگان را براى مريدان و سالكان و عقيدت‌مندان جمع‌آورى كرده است.

مقدمه‌اى كه اين نصيحت‌نامه دارد در ذيل نقل ميگردد:

«حمد بى‌حد و ثناى بى‌عد مر آفريدگارى را كه سينه عارفان را مخزن اسرار خود ساخته و لوح دل محبان را از نقش غير خود پرداخته و درود وافر برجان پاكيزه خلاصه موجودات خواجه كائنات محمد مصطفى صلّى اللّه عليه و سلم كه به تشريف و خطاب و ما أَرْسَلْناكَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعالَمِينَ‌[٤] مشرف و مخصوص است باد و برهمه اولاد و ياران و پس روان او. بدان اى عزيز وفقك اللّه تعالى بما يحب و يرضى كه اين چند سخن از كلام اهل حكمت و معرفت جمع‌آورى شد و آن را منهاج العارفين نام نهاديم تا مگر از شنيدن و خواندن اين كسى را فائده حاصل آيد. بدان اى عزيز». و اينك چند نصيحت از ابتداى آن:

١- زينهار از حق غافل مباش- ٢- از همه نوميد شو تا اميد تو برآيد- ٣- آزار كس مخواه تا امان يابى- ٤- از جهت دنيا اندوهگين مباش تا پريشان نگردى- ٥- از همه جدا شو تا بحق رسى، ٦- اگر در بند كسانى، خود را بنده‌

[١] - در ديوان‌هاى رائج حافظ« مى دو ساله» نيز ثبت است

[٢] - امرتسر( هند) ١٣٢١ ه. ق.

[٣] - ترتيب داده مرحوم سيد حسام الدين راشدى، ص ٩١٨، ٩١٩.

[٤] - آيه ١٠٧، سورة الانبياء.