احوال و آثار مير سيد على همدانى (با شش رساله از وي) - رياض، محمد - الصفحة ٣٤٢ - مراتب سهگانه لفظ«اخى»

ولايت ساقى كوثر بكام جانهاى مستسقيان امت محمدى‌[١] رسانيد.

و درود بسيار و صلوات بيشمار[٢] برسيد كائنات و خلاصه موجودات، ماه آسمان مروت، آفتاب فلك فتوت، سلطان مسند رسالت، خورشيد[٣] برج سيادت، امام انبياء، قافله سالار اصفياء، محمد مصطفى عليه افضل الصلوات و اكمل التحيات و بر اهل بيت عظام او كه سفينه نجات غرق شدگان درياى طبيعت‌اند و برصحابه‌[٤] كرام او كه خزينه اسرار علوم شريعت‌اند.

[در معناى «اخى»]

اما بعد، اى‌[٥] عزيز بدانكه لفظ «اخى» لفظى است متداول گشته ميان خلق و اين لفظ را معنى رفيع‌[٦] و حقيقتى وسيع‌[٧] است و بيشتر اهل زمانه بظاهر لفظ بيحاصل و اسم‌[٨] بى‌معنى قناعت كرده‌اند و از اسرار حقائق دينى محروم مانده‌[٩] و جمعى از ارباب نفوس، شخصى را برخود تقديم ميكنند و وى را «اخى» ميخوانند و به دواعى مرادات نفسانى چند روزه صحبتى بانفاق‌[١٠] ميدارند و آخر بوحشت و عداوت مى‌انجامد. بدين سبب كلمه‌اى چند بر مقتضاى‌[١١] اين معنى آنچه زبان وقت املا كند در قلم خواهد آمد و ايمانى كرده خواهد[١٢] شد تا تنبيهى بود طالبان اين معنى را، انشاء اللّه تعالى.

[مراتب سه‌گانه لفظ «اخى»]

اى عزيز بدانكه ارباب طريقت اطلاق اين اسم به سه معنى اعتبار كرده‌اند و سه مرتبه نهاده‌اند: اول عام دوم خاص سوم اخص. اول لغوى اسمى دوم نصى‌[١٣] حقيقى سوم اصطلاحى معنوى.

[١] - پاوچ احمدى.

[٢] - دخ: بسيار.

[٣] - مچ: خرشيد.

[٤] - مم: افضل الانام( اضافه بعد از صحابه كرام) در متن كلمه« بستان» بود كه« بوستان» نوشته‌ام.

[٥] - در ايا( اضافه كاتب): يقول الشيخ الكامل المكمل المحقق الصمدانى العارف المعروف بسيد على همدانى قدس اللّه سره و اظهر لنابره.

[٦] - مم: رفيعى.

[٧] - ايضا وسيعى.

[٨] - چ: رسم.

[٩] - دخ ماند.

[١٠] - ياوچ باتفاق.

[١١] - ايا مقتضى.

[١٢] - چ اين جمله را ندارد.

[١٣] - پانقلى.