احوال و آثار مير سيد على همدانى (با شش رساله از وي) - رياض، محمد - الصفحة ١٣٦ - ١٤ - چهل مقام صوفيه

١٤- چهل مقام صوفيه‌

نسخ خطى: ٤٢٥٠ (ملى ملك) شماره ٥٨٨ در خانقاه احمدى ذهبيه شيراز كه در «مستورات» يا «منقبة الجواهر» بنام «مقامات صوفيه» ضبط است. نيز موزه بريتانيا (ر ك ريو: ٢، ص ٨٣٦) ٢٣٧٥، ٢٦٠٨ (تاشكند، ر ك ج ٣) و نسخه‌اى هم در تاجيكستان. نسخه عكسى: ٢٢/ ١٦٦٦ (مركزى دانشگاه بنام اشتباهى «اصطلاحات الصوفية»)- اين رساله به ضميمه تذكره كججى بچاپ رسيده است كه البته كمى مغلوط و با نسخ خطى موجود اختلاف جزئى دارد. اين عبارت عربى در آغاز رساله چاپى موجود نيست: «الكلام فى مقامات الصوفية و بيان حالاتهم و اظهار درجاتهم و معنى الفقر و ما يتعلق به من امور الفقر و هو على اربعين درجة و هو من انفاس شيخ الاسلام جمال السنة معين الدين ابى عبد اللّه محمد حموى الجوينى‌[١] رضى اللّه عنه» و بعضى اختلافهاى جزئى ديگر هم بچشم ميخورد.

در آغاز رساله بعد از حمد و نعت ميفرمايد: «بدانكه صوفى را چهل مقام است و اين چهل مقام را ببايد دانست تا قدم وى در كوى تصوف درست آيد و اگر ازين چهل مقام يكى را هم فروگذارد، بصفاى صوفى راه نيابد. مقام اول نيتى است.

صوفيانرا بايد كه نيت ايشان آن بود كه اگر هردو عالم را بديشان دهند چون دنيا و نعمتش و عقبى و جنتش، دنيا و نعمتش را بر كافران از ايثار كنند و عقبى و جنتش بر مؤمنان ايثار كنند و بلا و محنت را خود اختيار كنند ...»

اين چهل مقام صوفيه، كه سيد آنها را درين رساله بزبان ساده بيان فرموده در ذيل ذكر ميگردد: نيت، انابت، توبه، ارادت، مجاهده، مراقبه، صبر، ذكر، مخالفت نفس، رضا، موافقت بربلا، تسليم، توكل، زهد، عبادت، ورع، اخلاص، صدق، خوف، رجا، فنا، بقا، علم اليقين، حق اليقين، معرفت، ولايت، محبت، شوق، وحدت، قربت، انس، وصال، كشف، محاضره، تجريد، تفريد، انبساط، تحير، نهايت و تصوف. درباره مرتبه آخر ميفرمايد: «مقام چهلم تصوف است و صوفى آن بود كه از همه مرادها صافى بود و زبانش از

[١] - مقصود صوفى و محدث بزرگ شيخ ابراهيم بن سعد الدين محمد حموى جوينى( ٦٤٤- ٧٢٢ ه) است.