احوال و آثار مير سيد على همدانى (با شش رساله از وي) - رياض، محمد - الصفحة ٣٠٧ - حقيقت و اهميت فتوت و اخيت

- از مطالعه سفرنامه ابن بطوطه معلوم ميشود كه فتوت اصنافى هم در قرن هشتم هجرى بطور عموم موجود بوده است. چنانچه او از جوانمردى ياد مى‌كند كه خراز بوده است و «در حدود دويست تن از پيشه‌وران تحت اويند و خانقاهى دارند و هرچه روز بدست ميآورند شبانه در آنجا خرج مى‌كنند.»

ابن بطوطه اجتماعها و فعاليتهاى رفاهى فتيان را بخوبى مشاهده كرده و در شهر سيواس فتيان آن شهر را ديده و از ضيافت آنان بهره‌مند شده است. او در كتاب خود زيادتر از ده جا برخوردهايش با فتيان و پذيرائى گرم آن گروه و تشكيلات رفاهى آنان را ذكر ميكند. ظاهرا بيشتر فتيان دراويش كه در اناتولى جمع شده بودند اصلا از ايران بودند و در دوره هرج‌ومرج تهاجمات سفاكانه مغول به آنجا رفته‌اند لنگرها و زواياى فتيان كه در سفرنامه ابن بطوطه مذكور است، در غالب نقاط ممالك اسلامى دوشادوش خانقاه‌ها تأسيس ميشده و تا آنزمان كه تشكيلات و رواج مسلك فتوت باقى بوده، زوايا هم باقى بوده است.

متصل به زواياى فتيان نيز زورخانه‌ها وجود داشته و در اين رابطه بايد دانست كه فتيان در تشكيل ورزشگاهها هم نقشى مهم ايفا كرده و گروه عياران و شطاران ايران نسبت به اين كار علاقه فراوان نشان ميدادند. «ايشان خود را با ورزش نيرومند ميساختند تا بتوانند در برابر دشمنان كشور خود با قدرت بيشترى عقايدشان را ترويج كنند»[١] اصطلاحات متعدد زورخانه (مرشد و پير و كسوت و ازار و غيره) نفوذ فتوت و اخيت را به خوبى نشان مى‌دهد.

حقيقت و اهميت فتوت و اخيت‌

بهترين توضيحات در حقيقت و اهميت فتوت و اخيت از مير سيد على همدانى است كه عبادات بى‌روح را وزنى نمى‌نهد و افراد ثروتمند را به رعايت حقوق بندگان خدا و كمك به ابناء نوع دعوت مى‌نمايد و خطاب به مريدش شيخ اخى على طوطى عليشاه ختلانى كه رساله فتوتيه را براى راهنمائى وى نوشته است مى‌فرمايد:

«اى عزيز، چون معلوم كردى كه حقيقت اين نوع طاعات، كه دأب‌

[١] - نقش پهلوانى تاليف كاظم كاظمينى، ص ١٢٢.