احوال و آثار مير سيد على همدانى (با شش رساله از وي) - رياض، محمد - الصفحة ١٥٤ - ٢٤ -«حل الفصوص،

مطالبى كه سيد درين خلاصه آورده در ذيل بآنها اشارت ميكنيم:

١- عوالم پنجگانه.

٢- خلق موجودات.

٣- ذات و صفات بارى.

٤- انسان كامل. عوالم پنجگانه عبارت است از عالم غيب مطلق يا اعيان ثابته، عالم جبروت، عالم ملكوت، عالم انسانى و عالم انسان كامل.

خلق موجودات از اراده خداوندى صورت گرفته است: «... پس ارادت حق باين حال منضم گشت و متعلق اعيان شد كاف به نون پيوست تا به امر كن آن چيز فَيَكُونُ‌ شد[١]- اين حال را كلام گفتند و اسم متكلم درين حال بظهور رسيد در بحث ذات و صفات، حفظ آداب شرع ميفرمايد و چيزى نميگويد كه از روى شرع اسلامى قابل اعتراض و انتقاد باشد. مينويسد: «... اهل توحيد اين جمله (اسما و صفات بارى) را ... مظاهر هويت ذات ميخوانند اما در بعضى ظهور صفات غالب و در بعضى ظهور ذات غالب و برين معانى واقف نگردد الا انسان كامل كه انسان ناقص بنزد عارف در مرتبه حيوان مانده است بلكه از حيوان كمتر است ... از اين واضح‌تر نميتوان گفت و غيرت حق كشف غطا را نميگذارد و اكابر طريقت از اين زيادت گفتن را رخصت نداده‌اند ...»

انسان كامل آنست كه به پيروى زندگانى و اعمال حضرت رسول ٦ به مرتبه اعلا برسد تا اينكه مصداق «و بى‌يسمع و بى‌يبصر[٢]» و مظهر «وَ ما رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَ لكِنَّ اللَّهَ رَمى‌»[٣] گردد.

اشعار متعدد هم در شرح معانى آورده است مثلا اين دو بيتى در موضوع وحدت الوجود ملاحظه گردد:

[١] - اشاره به آيات ٨٢ يس و ٤٠ النحل و غيره.

[٢] - اشاره به حديث قدسى معرفت.

[٣] - آيه ١٧، الانفال.