فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٨٨ - مبحث دوم نوع حاكميت دولتها

طبقه، مشخص مى‌گردد. رژيم سياسى به معنى وسيع كلمه، عبارت از نوع حكومتى است كه امتياز فرمانروا و فرمانبردار را در يك جامعه سياسى معين مى‌كند.

و از سوى ديگر ارزش هر حكومتى از هر جهت بستگى به اشخاصى دارد كه حكومت را تشكيل داده‌اند و آن را اداره مى‌كنند بنابراين، طرز انتخاب اين اشخاص مى‌تواند اساس حكومت و سرنوشت آن را تعيين كند.

فاصله‌اى كه بتدريج بين قوانين اساسى و واقعيات عينى در اداره كشورها بوجود آمده و اختلاف فاحشى كه بين تعاريفى كه از رژيمها، در قوانين اساسى ارائه مى‌شود با آنچه كه در عمل اجرا مى‌گردد، ايجاب مى‌كند كه در بررسى حكومتها و طبقه‌بندى آنها بيشتر به اين نكته توجه كنيم كه انتخاب طبقه اول (فرمانروا) بوسيله طبقه دوم (فرمانبردار) مبتنى بر چه اساسى بوده است‌؟ آيا زمامداران نتيجه يك انتخاب عمومى و خالى از تقلب و تزوير بوده‌اند يا نه‌؟ بى‌شك دموكراسى و آزادى نيز در اين رابطه مشخص خواهد شد.

براى انتخاب زمامداران در يك جامعه، شيوه‌هاى متعددى بكار مى‌رفته، گاه با وراثت و زمانى با تعيين جانشين و احياناً با فتح و قرعه‌كشى و طرق ديگر، فرمانروا تعيين مى‌شده است ولى معقولترين و منطقى‌ترين روش انتخاب زمامدار انتخابات عمومى است كه از لحاظ تاريخى، در يونان باستان معمول بوده و امروز هم دنياى شيفته دموكراسى سخت به آن پايبند است، ولى آنچه به نام انتخابات عمومى اجرا مى‌شود در همه يكسان نيست. اگر ما انتخابات عمومى را پايه طبقه‌بندى قرار دهيم اقسام زير قابل تصور است:

اول: كشورهايى كه داراى انتخابات آزاد بوده، قواى عمومى و نهادهاى سياسى از هرگونه دخالت و تبليغات خوددارى مى‌كنند و مخالفين، تحت فشار و آزار قرار نمى‌گيرند.

دوم: كشورهايى كه داراى انتخابات هدايت شده هستند و نوعى فشار بصورت قانونى بر انتخابات عمومى، اعمال مى‌شود بطورى كه داوطلبان به گونه خاصى خود را نشان مى‌دهند و رأى‌دهندگان نيز با شرايط ويژه قادر بر اظهار رأى خويش مى‌باشند.

و در راه تبليغات، محدوديتهايى وجود دارد كه بطور غير مستقيم، در نتيجه كار