فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ١٥٣ - نهضت مشروطيت

فصل اول تاريخ قانون اساسى در ايران

مبحث اول: قانون اساسى مشروطيت

نهضت مشروطيت

به دنبال نخستين پيروزى ملت ايران در جنبش اسلامى تنباكو، به رهبرى ميرزاى بزرگ شيرازى، و لطمه جبران‌ناپذيرى كه به قدرت مطلق حكومت استبدادى وارد آمد، ناصر الدين شاه در آستانه جشن پنجاهمين سال سلطنت خود در سال ١٣١٣ هجرى قمرى به دست يكى از عناصر نهضت به قتل رسيد و مظفر الدين شاه كه توان ادامه استبداد را نداشت، وارث تاج و تخت سلطنت گرديد.

در زمان وى - كه غالباً مريض و ناچار از معالجه و قرض جهت مسافرت به خارج بود - اوضاع مملكت رو به وخامت بيشتر گذاشت و دامنه نهضت و مبارزات ملت گسترده‌تر و زمينه براى آگاه كردن عامه مردم فراهمتر گرديد. وعاظ و سخنرانان، در گوشه و كنار مردم، را به حقوق خود آشنا و مظالم و فساد حكومت را بازگو كردند و آنها را به مبارزه و پيوستن به نهضت دعوت نمودند. مردم كه از حكومت استبداد تحت عنوان «ظل الله» به ستوه آمده بودند و اينك «ظل الشيطان» بودن مقام سلطنت را از زبان علماى دين مى‌شنيدند، و مظالم مقامات كشورى و لشكرى خصوصاً شاهزادگان و رجال وابسته به دربار را به رأى العين مى‌ديدند دست به شورش زدند، ولى در چندين شهر قيام مردم به خاك و خون كشيده شد و