فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٥٦٥ - فصل دهم حقوق و آزادی های اساسی در اسلام و قانون اساسی

از همان مبدئى گرفته مى‌شود كه آفرينش انسان با تمام پيچيدگيهايش از آن مبدء آفريده شده است.

در تفكر اسلامى تا انسان به شناخت صحيح خود و نيازهاى پيچيده‌اش كه رمز تكامل اوست نرسد نسبت به مسئوليتهايش جاهل خواهد بود (كفى بالمرء جهلاً ان لا يعرف قدره) [١] و هنگامى كه به چنين شناختى نائل گردد احترام به شخصيت و كرامت انسانى نسبت به ديگران را در خود احساس خواهد نمود (فانهم صنفان اما اخ لك فى الدين او نظير لك فى الخلق) [٢] و هرگز بخود اجازه تحقير ديگران را نخواهد داد(لَا يَسْخَرْ قَوْمٌ مِنْ قَوْمٍ) [٣] .

در فصل سوم قانون اساسى جمهورى اسلامى ايران تحت عنوان «حقوق ملت» يك سلسله حقوق و آزاديهائى براى عموم افراد ملت تضمين شده كه گرچه در پاره‌اى موارد با تعبيرات مشابه اعلاميه حقوق بشر بيان شده ولى در اصل از بنياد و ريشه اسلامى نشأت گرفته و به همين دليل در برخى موارد با آن تفاوتهائى نيز دارد.

كليات حقوق و آزاديهاى مشروع ملت طى بيست و چهار اصل در فصل سوم قانون اساسى ذكر شده و در بعضى موارد جزئيات آن به عهده قانون گذارده شده است (مانند اصول ٢٢ و ٢٤ و ٢٥ و ٣٢ و ٣٣).

در تقسيم‌بندى حقوق و آزاديهاى اساسى شيوه‌هاى مختلفى بكار مى‌رود كه با توجه به ترتيب اصول قانون اساسى و زير بناى عقيدتى و فكرى آن مى‌توان به منظور اختصار، تقسيم‌بندى كلى زير را محور بحث قرار داد:

الف: مساوات و برابرى.

ب: امنيت.

ج: آزاديهاى اساسى.

د: حق دادخواهى.

ه‌: حق آموزش و پرورش.

و: حق برخوردارى از تأمين اجتماعى.

اصول فوق اساسى‌ترين حقوق و آزاديهائى را كه انسانها و نهادهاى يك جامعه

[١] . نهج البلاغه.

[٢] نهج البلاغه، نامه ٥٣.

[٣] حجرات، آيه ١١.