از اين رهگذر گروه‌بنديهاى زيادى دامنگير انسان گشته ولى اينگونه فاصله‌ها، حتى مرز حق و باطل نيز هرگز انسانها را از طبيعت همگون انسانى خارج نساخته است (وَ م [١] [٦] [٤] ٨;ا كٰانَ اَلنّٰاسُ إِلاّٰ أُمَّةً وٰاحِدَةً فَاخْتَلَفُوا)١.

[٥] . به همان گونه كه اشتراك در خصايص اكتسابى انسانى پايه‌هاى وحدت بشرى و عوامل تشكل و تعاون و همكارى است همگونى در خصائص طبيعى و فطرى مشترك نيز مى‌تواند انگيزه اصيل و نيرومند در جهت مشاركت و هميارى و همزيستى باشد

[٣] ">(فانهم صنفان: اما اخ لك فى الدين او نظير لك فى الخلق)

[٢] .

٦. رمز اختلافات شكلى و ظاهرى در ميان انسانها از قبيل اختلاف در جنس (زن و مرد) و نژاد و رنگ پوست و مليتها و زبان را بايد در اسرار و پيچيدگيهاى نظام آفرينش جستجو نمود كه بيش از هر چيزى معرفت ساز و عرفان‌زاست (يٰا أَيُّهَا اَلنّٰاسُ إِنّٰا خَلَقْنٰاكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَ أُنْثىٰ وَ جَعَلْنٰاكُمْ شُعُوباً وَ قَبٰائِلَ لِتَعٰارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ الله أَتْقٰاكُمْ‌)٣، (وَ مِنْ آيٰاتِهِ خَلْقُ اَلسَّمٰاوٰاتِ وَ اَلْأَرْضِ وَ اِخْتِلاٰفُ أَلْسِنَتِكُمْ وَ أَلْوٰانِكُمْ إِنَّ فِي ذٰلِكَ لَآيٰاتٍ لِلْعٰالِمِينَ‌)٤.

[٧] . خداوند فرزندان آدمى را كرامت و شرافت والائى بخشيده (وَ لَقَدْ كَرَّمْنٰا بَنِي آدَمَ وَ حَمَلْنٰاهُمْ فِي اَلْبَرِّ وَ اَلْبَحْرِ)٥ و انسان را حامل امانت و سرى بزرگ كه آسمانها و كوهها از پذيرش آن سرباز زدند، قرار داده است (إِنّٰا عَرَضْنَا اَلْأَمٰانَةَ عَلَى اَلسَّمٰاوٰاتِ وَ اَلْأَرْضِ وَ اَلْجِبٰالِ فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَهٰا وَ أَشْفَقْنَ مِنْهٰا وَ حَمَلَهَا اَلْإِنْسٰانُ‌)٦.

٨. همه انسانها در برابر خدا بطور يكسان مسئولند و نيز نسبت به افراد ديگر و جامعه وظائف مشتركى بر عهده دارند. زيرا همگى مخلوق خدا و عضو جامعه‌اند (كلكم راع و كلكم مسئول عن رعيته)٧.

٩. هيچ‌گونه تفاوتى جز «تقوى» نمى‌تواند معيار تبعيض و نابرابرى تلقى گردد و نابرابرى و تمايز بر اساس تقوا نيز معيارى در تقسيم وظائف و وسيله‌اى براى نيل به اهداف عاليه انسانى است نه عامل تبعيض در برابر قانون (أيها الناس ان ربكم واحد

[١] . يونس، آيه ١٩.

[٢] نهج البلاغه، نامه ٥٣.

[٣] حجرات، آيه ١٣.

[٤] روم، آيه ٢٢.

[٥] اسراء، آيه ٧٠.

[٦] احزاب، آيه ٧٠.

[٧] ورام، ص ٦٠.