فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٤٦٥ - شورا از دیدگاه کتاب و سنت

مشاورة العاقل الناصح رشد و يمن و توفيق من اللّه فاذا اشار عليك الناصح العاقل فإياك و الخلاف فان فى ذلك العطب [١] مشورت با دانايان دلسوز هدايت و رشد و بركت است و خود توفيق الهى براى راهيابى بر واقعيتهاست هرگاه داناى دلسوزى ترا خير خواهى نمود مبادا او را مخالفت كنى زيرا دشوارى و سختى در چنين مخالفتى است.

تصدقوا على أ فيكم بعلم برشده و رأى يسدده [٢] به برادر ايمانيتان صدقه دهيد با تعليم علمى كه او را ارشاد مى‌كند و رأى و نظرى كه عمل او را استوار مى‌نمايد.

الحزم ان تستشير ذا الرأى [٣] دورانديشى آنست كه با صاحبان رأى بشور بنشينيد.

اموركم شورى بينكم [٤] امورتان بايد همراه با شور جمعتان باشد.

تا آنجا كه پيامبر از بيعت بدون مشورت نهى نمود [٥] و على عليه السلام بهترين مشاوران را خردمندان دانشمند و صاحب‌نظران پرتجربه و دورانديشان خدا ترس معرفى نمود [٦] و استبداد به رأى و خودمحورى را عين گمراهى دانست [٧] .

مشروعيت اصل شورا را مى‌توان به گونه‌اى از اجماع و سيره مسلمين كه از ادله معتبر و منابع فقه بشمار مى‌رود نيز بدست آورد. همچنين دليل عقل نيز بخاطر نزديكتر بواقع بودن نتيجه شور و تبادل نظر بر لزوم رعايت شور در امور مربوط به مصالح عمومى حكم مى‌كند و اصل شورا از مستقلات عقليه بشمار مى‌رود.

اصل شورا در اسلام اختصاص به مسائل فردى و مصالح شخصى ندارد و قابل تعميم به همه امور و شئون اجتماعى و سياسى و اقتصادى و مسائل حكومتى است، زيرا ملاك و معيارى كه در مورد شور در روايات آمده همه امور و شئون زندگى اجتماعى را شامل مى‌گردد.

از آنجا كه هر شورى مستلزم نوعى آزادى و اختيار است و اسلام در پاره‌اى از موارد قلمرو آزادى و اختيار را محدود كرده است، ناگزير اصل شورا نيز محكوم

[١] . همان، ص ٦٠٢.

[٢] بحار الأنوار، ج ٧٢، ص ١٠٥.

[٣] همانجا.

[٤] صحيح ترمذى، باب فتن، ص ٧٨.

[٥] صحيح بخارى، باب حدود، ص ٣١؛ و مسند احمد بن حنبل، ج ١، ص ٥٦.

[٦] غرر الحكم، ج ٤٢٨، ٣، چاپ دانشگاه (خير من شاورت ذوو النهى و العلم و اولو التجارب و الحزم).

[٧] همان، ج ٥، ص ١٦٩ (من استغنى بعقله ضل).