فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ١٩ - سرآغاز از فقه سياسى تا تأسيس نظام سياسى اسلام

زمينه‌ها طرح و خطمشى دارد، در زمينه اهم مسائل جامعه، يعنى انديشه‌هاى سياسى مدون و تبيين‌شده نظام سياسى اسلام، كمترين بحث و تحقيق را در اختيار داريم.

در صورتى كه از همان نخستين روزهاى تدوين مسائل اسلامى كه از تدوين قالب بحثهاى اعتقادى امامت حقوق سياسى اسلام در قالب بحثهاى فقهى جهاد، امر به معروف و نهى از منكر، حسبه، خراج، فىء، اموال، احكام سلطانى، ولايات و بويژه ولايت فقيه مطرح گرديد، و علما و فقهاى شيعه و سنى در اين زمينه‌ها به بحث و تحقيق پرداختند. اما هرگز جايگاه اين بحثها در جامعه اسلامى و كاربرد اين انديشه‌هاى حقوقى در زمينه ارائه شيوه خاص حكومت، و نوع مشخصى از نظام سياسى، تبيين نگرديد، و فقه سياسى به يك نظام حقوقى مشخص در زمينه دولت و حكومت نينجاميد.

فقه سياسى اسلام عنوانى است كه امروز ما بر كليه مباحثى كه در زمينه‌هاى فوق در فقه اسلام مطرح بود، اطلاق مى‌كنيم. اما آن نتيجه‌اى را كه فلاسفه سياسى غرب از سير انديشه‌هاى سياسى (از يونان باستان تا قرن بيستم) در تدوين رشته‌هاى علوم سياسى بويژه در حقوق اساسى بدست آورده‌اند، اما هرگز از آن همه مباحث عميق و پيچيده و مبسوط به نتيجه مشابهى نرسيده‌ايم.

در تاريخ انديشه‌هاى اسلامى، تفكر سياسى در زمينه ضرورت ايجاد حكومت عدل الهى، تا آنجا پيش رفته بود كه بر اساس اين انديشه قرآنى كه بندگان صالح خدا سرانجام وارث زمين خواهند شد [١] ، و نيز بنابر آرمان‌گرائى مبتنى ب اين حديث كه اگر يك روز هم از جهان باقى باشد خداوند آن روز را چنان طولانى خواهد كرد تا دادگسترى از خاندان من براى پر كردن آن از عدل و قسط قيام كند، همان گونه كه از بى‌عدالتى و تجاوز پر شده بود [٢] ، پيروزى صالحان و تحقق حكومت صالحان و دولت حق و عدالت را اجتناب‌ناپذير مى‌دانستند. اما كمتر كسى بود كه به بررسى اصول و شيوه‌هاى اجرائى اين نظام آرمانى و تدوين ابعاد حقوقى و تبيين اركان و

[١] (ان الارض يرثها عبادى الصالحون)(انبياء، آيه ١٠٥).

[٢] مجمع البيان طبرسى، ج ٤، ص ٦٦.