التفات راى پادشاهان آن نيكوتر كه بمحاسن ذات چاكران افتد نه بتجمّل و استظهار [١] و تموّل بسيار، چه تجمّل خدمتگار بنزديك پادشاه عقل و كياست است و استظهار علم و كفايت؛ وَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجاتٍ‌ [٢]. و اسباب ظاهر در چشم اصحاب بصيرت و دل ارباب بصارت وزني نيارد زن مرد نگردد بنكو بستن دستار و در بعضي از طباع اين باشد كه نزديكان تخت را بإكرام و إعزاز مخصوص بايد گردانيد و مرد از خاندانهاى قديم طلبيد و نهمت [٣] باختيار اشراف و مهتران مصروف داشت. اين همه گفتند، امّا عاقلان دانند كه خاندان مرد خرد و دانش است و شرف او كوتاه دستي [٤] و پرهيزگاري. و شريف و گزيده آن كس تواند بود كه پادشاه وقت و خسرو زمانه او را بر گزيند و مشرّف گرداند. قال بعض الملوك الأكابر: نحن الزّمان، من رفعناه ارتفع و من وضعناه اتّضع [٥]. و از عادات روزگار مالش [٦] اكابر و پرورش اراذل معهود است، و هيچ زيرك آن را محال و مستنكر [٧] نشمرد؛ و هر گاه كه لئيمي در معرض وجاهت [٨] افتاد نكبت كريمي توقّع بايد كرد

______________________________
[١]. (١) و (٢) استظهار ثروت و دولتمندي؛ نيز ٢٦/ ٨ ح و ٢٤٠/ ١ ح و ٢٦٣/ ٨ ديده شود. سنائي گويد (ديوان ٢٠٠):

دولت آن را مدان كه دادندت‌		بيش از ابناى جنس استظهار
تا ترا يار دولتست نه اي‌		در جهان خداى دولت يار
چون ترا از تو پاك بستانند		دولت آن دولتست و كار آن كار

[٢]. (٣) وَ الَّذِينَ أُوتُوا ... سوره مجادلة (٥٨) آيه ١١: و آن كساني را كه بداده‌اند ايشان را دانش پايگاهها (دهد).

[٣]. (٧) نهمت رجوع شود به ١٦/ ١٠ ح و ٢٣٨/ ٤ ح و ٢٥٥/ ٤ و ٢٦٩/ ٦ و ٢٨١/ ٦ و ٣٧٩/ ٢ ح.

[٤]. (٨) كوتاه دستي درستي و درست كاري و امانت؛ نيز ١٢٠/ ٦ ح ديده شود. در بوستان است (ص ١٠٤):

قوي بازوانند كوتاه دست‌		خردمند شيدا و هشيار مست‌

[٥]. (١٠) تا (١١) قال بعض الملوك ... گفته است يكي از پادشاهان بزرگ: ما روزگاريم، هر كه ما او را برداشتيم بلند گشت و هر كه ما او را نهاديم پست شد (و پست ماند).

[٦]. (١١) مالش پست كردن و ضعيف كردن كسي از راه آزار كردن و گوشمال دادن و برنج و سختي و تنگي افگندن.

[٧]. (١٢) مستنكر (اسم مفعول از استنكار، از ن ك ر) ناشناخته، ناپذيرفته، مورد انكار؛ نيز ٣٣٢/ ١٥ ح ديده شود.

[٨]. (١٢) وجاهت خداوند جاه و مقام شدن؛ مورد توجّه و قبول عامّ شدن از راه شأن و عنوان داشتن.