و شنّ على الغدران فيها جواشن‌		و سلّ من الأنهار فيها قواضب‌
و يبدو شكير النّبت في جنباتها		كما اخضرّ للمرد الملاح الشّوارب‌

[٢] و پيش ازين خري را دلالت كرده‌ام و امروز در عرصه فراغ و نهمت مي‌خرامد و در رياض امن و مسرّت مي‌گرازد [٣]. چون خر اين فصل بشنود خام طمعي او را بر انگيخت تا نان‌

______________________________
و سوزني گويد (ديوان، چاپ طهران ص ٣٣٣):

اى رنگ رخت گونه گلنار شكسته‌		يك موى تو صد طبله عطّار شكسته‌

طبله براى سرمه و شنگرف در اين دو بيت سنائي آمده است (ديوان، چاپ دوّم رضوي، ١٤١ و ٢٣٦):

هر آن چشمي كه عشق از طبله خود سرمه‌اي دادش‌		سر آن تاجور بيند كه بر خاكش قدم سازد
روى پر آژنگشان از اشك خون هست آنچنانك‌		در ميان طبله شنگرف پشت سوسمار

و طبله‌هاى عقاقير در اين بيت خاقاني (چاپ دكتر سجّادي، ص ٥٤): به طبلهاى عقاقير مير ابو الحارث الخ؛ و سعدي در گلستان گويد (چاپ فروغي ١٩٢): مشك آنست كه ببويد نه آنكه عطّار بگويد؛ دانا چو طبله عطّار است، خاموش و هنر نماى، و نادان خود طبل غازي، بلند آواز و ميان تهي؛ و در قصايد او آمده است (مواعظ سعدي، چاپ فروغي ص ٥٤):

بكلبه چمن از رنگ و بوى باز كنند		هزار طبله عطّار و تخت بازرگان؛

و طبله جواهر در جزء رسائل نثر او آمده است منقول از نصيحة الملوك يا صاحبيه (مواعظ، رسائل نثر، ص ١٨):

«وقتي بازرگاني يك طبله جواهر داشت و سلطان آن دور كس فرستاد و آن بازرگان را طلب كرد»؛ و باز طبله عود در گلستان او آمده است (چاپ فروغي ص ٣٦):

نياسايد مشام از طبله عود		بر آتش نه كه چون عنبر ببويد

[١]. (١) پسوده لمس كرده. رجوع شود به ٢١٠/ ٩ ح و شعر ناصر خسرو (ديوان، چاپ مينوي ص ٤٧٨):

مر گوهر خرد را نپساود		نه هيچ مدبريّ و نه شيطاني‌

[٢]. (٢) و (٣) و شنّ على ... ريخته شد بر آبگيرهاى آن باغ زرهها، و آهخته و بر كشيده شده از جويها در آن شمشيرها؛ و پديد مي‌آيد گياهان خرد (در پاى درختان و) در كنارهاى آن، چنانكه سبز گردد ساده رويان نمكين را مويهاى پشت لب.

[٣]. (٥) گرازيدن رجوع شود به ١٢٨/ ١٦ ح و ١٥٩/ ٢ ح. علاوه بر شواهد گذشته اين سه بيت مختاري را نقل مي‌كنم (ديوان، چاپ همائي صفحات ٣٦٨، ٥٠٨، ٧٣٩ بترتيب):

كه اى فراوان بوده در انتظار تو ملك‌		كه اى گرازان گشته ز افتخار تو دين‌
بدل بر طرب جاى عشرت نشيني‌		بتن در چمنگاه نصرت گرازي‌
يك رشي قامتش چو بگرازد		همه روى زمين بپردازد