همداستانيست». و بخشم برخاست. شير فرمود كه دمنه را ببايد بست و بقضات سپرد و بحبس كرد تا تفحّص كار او بكنند. پس از آن مادر شير باز آمد و شير را گفت: من هميشه بوالعجبي [١] دمنه شنودمي، امّا اكنون محقّق گشت بدين دروغها كه مي‌گويد، و

______________________________
[١]. (٣) بوالعجبي اينجا بمعني مكّاري و حقّه بازي و تصوير كردن باطل در لباس حقّ بكار رفته است، و بفارسي آن را بلعجبي بتخفيف و حذف سه حرف نيز مي‌نويسند. اصل معني ابو العجب كسي كه كارهاى شگفت و شگفتي آور مي‌كند بوده است، و كنيه‌اي بوده است از براى اشخاصي كه چشم بندي و تردستي و شعبده مي‌كرده‌اند (ثمار القلوب ثعالبي ص ٢٠٠). ابن النّديم در كتاب الفهرست (چاپ فلو گل ص ٣١٢) ذكر مي‌كند كه شخصي را بنام منصور أبا العجب ديده بوده است كه كار او شعبده و تردستي بوده است. ثعالبي در موضع مذكور شعري از ابو تمّام و شعري از ابن الرّومي بشاهد آورده است. در اشعار فارسي شواهد بر استعمال و معاني آن فراوانست، چند تائي در يادداشتهاى قزويني مندرج است (ج ٤ ص ٥٨ تا ٦٠) و اينك چند تاى ديگر:

از رزي دانه عنب ديدي‌		مهره بو العجب بشب ديدي‌
بازي روز و شب بأنبازي‌		هست پيش تو همچو شب بازي‌

(سنائي، حديقه چاپ مدرّس رضوي ص ٤٢٧)؛

بنمرديم تا به بوالعجبي‌		بنديديم صبح نيمشبي‌

(ايضا ص ٧٢٠)؛

مهره بازي دارد اندر لب كه همچون بو العجب‌		گه عقيق كاني و گه درّ و گه شكّر كند

(سنائي، ديوان، چاپ دوّم مدرّس رضوي ص ٨٦٢)؛

دل عاشق بزير حقّه عشق‌		همچو مهره بدست بو العجب است‌
مهر تو زان مرا عجب آيد كه ناگهان‌		دلها چنان برد كه برد مهره بوالعجب‌

(ديوان قوامي رازى، چاپ محدّث ص ٧ و ٣٤)؛

بو العجب ياري اي يار خراساني‌		بنده بوالعجبيهاى خراسانم‌

(گويند ابو سعيد خواند، حالات و سخنان ٥٣، اسرار التّوحيد ٣٢٧)؛

گم كرد سر رشته تدبير دلم باز		در طرّه سر گم شده بلعجب تو

(از اثير اخسيكتي، لباب الألباب چاپ براون ج ٢ ص ٢٢٥)؛

مائيم نظارگان غمناك‌		زين حقّه سبز و مهره خاك‌
خود بوالعجبان سحر كارند		گه قاقم و گاه قندز آرند

(تحفة العراقين خاقاني، آغاز كتاب، ب ١ و ٤)؛

تا كى باشيم همچو طفلان شب و روز		نظّارگيان بو العجب بازي تو؟

(مختار نامه عطّار ص ١٦١ چاپ طهران)؛

انگشت گزان چو ديدمش خون آلود		از بوالعجبيم طرفه دستي بنمود