احوال و آثار مير سيد على همدانى (با شش رساله از وي) - رياض، محمد - الصفحة ٦١ - تاريخچه مختصر

سيد على در اين مقام عملى شده است.

از روى اسم «مسجد شاه همدان» بعضى بناى آن را به على همدانى نسبت داده‌اند ولى اين درست نيست فقط جايى است كه انتخاب على همدانى است و البته بناى خانقاه مسجد را پسر امجد او مير سيد محمد همدانى در ميان سالهاى ٧٩٧- ٨٠٠ ه و به سرپرستى سلطان اسكندر بت‌شكن با تمام رسانده است‌[١] اين خانقاه و مسجد بتعميرات بعدى هنوز هم پا برجا و يكى از مقامات متبرك كشمير محسوب ميشود.

تاريخچه مختصر

در مجالس شبه قاره پاكستان و هند بويژه در كشمير هرگاه كه ذكر على همدانى در ميان باشد ذكر اين مسجد و خانقاه هم لازم است زيرا مركز مهم فعاليتهاى او همين بوده و بنام او منسوب است. سلطان اسكندر زمين وسيع و عريضى را براى محمد همدانى وقف كرده بود و سيد محمد هم مسجد شاه همدان را وقف فى سبيل اللّه نمود- مرحوم استاد سعيد نفيسى در ذكر على همدانى ميفرمايد: «خانقاه معروفى در علاء الدين پوره در كشمير ساخت و پسرش سيد محمد كه پس از او در كشمير بوده است در (١٧) ربيع الاول آنرا وقف كرد و وقف نامه آنرا اسكندر شاه پسر قطب الدين ... تصديق كرده است‌[٢] اين وقف‌نامه در سال ٨٠٠ هجرى امضاء گرديده است».

در حريق بزرگ كه در سال ٨٨٠ ه رخ داد، اين مسجد جامع آسيب ديده و به دستور سلطان حسن شاه (٨٧٧- ٨٨٩ ه) در سال ٨٨٥ ه دوباره تعمير گرديده است- درين مورد شاعرى تاريخ تجديد تعمير گفته است كه هنوز هم روى ديوار مسجد حكاكى شده است:

در سال ٨٩٢ ه حريق بزرگ دوم در نواحى مسجد رخ داد ولى شعله‌هاى آتش بزودى منطفى شده و اين مسجد بزرگ از گزند محفوظ مانده است.

[١] - تاريخ نظم و نثر فارسى در ايران و ... جلد اول.

[٢] - تاريخ نظم و نثر فارسى در ايران و در زبان فارسى جلد اول، ص ١٩٥.

[٣] - از روى ابجد ٨٨٥. قسمتى از آيه ١٠٢ سوره توبه.