احوال و آثار مير سيد على همدانى (با شش رساله از وي) - رياض، محمد - الصفحة ٣٩٦ - مراتب و صفات محبت

[مراتب و صفات محبت‌]

اى عزيز بدانك بعضى از اهل عرفان اصول و مراتب و صفات محبت را (باعتبارات‌[١]) ذكر كنند چون صبابه و شوق و رمقه و ومقه و ود و خلت (و حب و توقان‌[٢]) و عشق و هوى و غيره اول آن لحظه و رمقه است و آن ماده محبت و اصل مودت است و بعضى آنرا از مراتب محبت شمرند و نچنانست زيرا كه لحظه و رمقه محبت را (بمثابت‌[٣]) نطفه است آدمى را (چنانك‌[٤]) نطفه را آدمى نخوانند همچنان (رمقه و لحظه‌[٥]) را محبت نگويند مرتبه (دوم‌[٦]) ومقه است و آن ميل نفس است بجهت تتبع كيفيت آنچه قوة مدركه را از راه (حس‌[٧]) حاصل گشت‌[٨] سيم هوى است و آن اول سقوط مودت و بداية ظهور محبت است و اين صفت از مراتب عين محبت است مرتبه چهارم ود است و آن اثبات آن سريست كه از سقوط هوى در باطن محب (حاصل شد[٩]) پنجم خلت است و آن (اشتباك‌[١٠]) مودت و تخلل محبت است در (خلا[١١]) قواى روحانى محب‌[١٢] ششم حب است و آن تخلص سر (محب‌[١٣]) است از تعلق (بغير[١٤]) محبوب و تصفيه آئينه دل از عكس نقش ما سوى المطلوب‌[١٥] هفتم عشق است و آن افراط محبت است و ازين جهت لفظ عشق را بر حضرت صمديت اطلاق نكنند چه در آن حضرت افراط و تفريط را مجال نيست و اشتقاق عشق از عشقه است. و (آن‌[١٦]) گياهيست كه بر درخت پيچد و درحت را (بى‌بروزرد[١٧]) و خشك گرداند[١٨] همچنين عشق درخت وجود

[١] - باعتبار.

[٢] - و توقان و حب.

[٣] - بمشابه.

[٤] - و چنانچه.

[٥] - لحظه و رمقه.

[٦] - دويم.

[٧] - قواى جسمى.

[٨] - مرتبه.

[٩] - ظاهر شود مرتبه.

[١٠] - استباك.

[١١] - خلال.

[١٢] - مرتبه.

[١٣] - محبت.

[١٤] - غير.

[١٥] - مرتبه.

[١٦] - عشقه.

[١٧]- پى برد.

[١٨]- و زرد ميگرداند.