احوال و آثار مير سيد على همدانى (با شش رساله از وي) - رياض، محمد - الصفحة ٣٣٦ - فصل دوم سخنى درباره رساله«فتوتيه» مير سيد على همدانى

و حشمت، با ظالمان به عداوت ... بفضل و عنايت ديان اميدوار ...»[١]

اگر اين عبارات بدقت مورد مطالعه قرار گيرد ميتوان مشاهده كرد كه على همدانى غالب اوصاف صاحبان فتوت و بويژه فتوت اجتماعى را در چند جمله كوتاه جمع كرده و داد فصاحت و بلاغت نيز داده است.

در آخر رساله مؤلف سلسله خرقه فتوت خود را به صورتى ذكر ميكند كه براساس مندرجات كتب معتبر تصوف و فتوت درست و صحيح مى‌نمايد و اسامى مشايخ كبار در آن به گونه‌اى آمده است كه در سلسله كبرويه و كميليه ديده مى‌شود. سبك نگارش رساله ساده و در بعضى موارد داراى سجع مى‌باشد و به قول مؤلف، آن‌طور نوشته شده كه زبان وقت املا ميكرده يعنى مانند منشيان و نويسندگان قرن هشتم هجرى.

سيد براى تزئين نگارش و نيز تأييد مطالب خود، آيات قرآن مجيد و احاديث رسول و اقوال بزرگان و صوفيه و اشعار ديگران را نيز نقل كرده است و آنچه درباره سبك نگارش او بطور كلى در مقدمه باب دوم گذشت در مورد اين رساله هم صادق ميباشد.

در اهميت اين رساله بايد دانست كه «فتوتيه» تنها اثرى است كه موجوديت و چگونگى مسلك فتوت و اخيت را در قرن هشتم هجرى (و چهاردهم ميلادى) در ايران به‌طور كامل واضح مى‌سازد. نسخ خطى متعدد آن هم دليلى است برين كه مورد توجه و مطالعه علاقمندان بسيار بوده است.

در دائرة المعارف اسلامى انگليسى آمده است كه: گواه ديگر و قوى‌تر بر موجوديت نهضت ايرانى اخيت، اثر شيخ و صوفى بزرگ ايرانى، امير سيد على بن شهاب الدين همدانى ملقب به على ثانى (٤١٧- ٧٨٦ ه، ١٣١٣- ١٣٨٤ م) ميباشد كه رساله فتوتيه نام دارد. در اين رساله او تصوف و فتوت را معادل دانسته و صاحب فتوت يا مدعى فتوت را «اخى» ناميده و اين امر دليل بارزى است بر موجوديت اين مسلك‌[٢] (ترجمه از انگليسى).

[١] - در نقش پهلوانى و نهضت عيارى ...( ص ٩٦- ٩٧) عين اين عبارت آمده است بدون آن‌كه نامى از مأخذ و گوينده آن برده شود.

[٢] - دائرة المعارف اسلامى( انگليسى) ج ٢، ص ٩٦٧.