احوال و آثار مير سيد على همدانى (با شش رساله از وي) - رياض، محمد - الصفحة ٢٨٠ - مختصرى در شرايط و آداب و رسوم«فتوت»

بزرگان فتوت، و در همه مرادات را برخود بستن‌[١] كسى كه بدين شرائط عمل ميكرد، او را داوطلب فتوت ميناميدند مشروط باين كه هفت شرط ذيل را نيز داشته باشد:

مردانگى و بلوغ و عقل و دين اسلام و استقامت احوال و مروت و حيا[٢].

در دوران بعدى، شرائط فتوت را تا هفتاد و دو رسانده‌اند و شيخ عطار هم كه محتملا شاعرى غير از فريد الدين عطار نيشابورى است و خود در قرن هشتم و نهم ميزيسته (در اين باره بعدا صحبت خواهيم داشت) در فتوت‌نامه منظوم خود ميفرمايد:

اين صفات فتيان كه در اغلب متون مربوط به فتوت آمده است، بقرار ذيل مى‌باشد:

راستى، ترس از بدى، كمك بديگران، آزادى از هواى نفس، پاكى دامن و چشم، وفاپيشگى، بخشودن به دوست و دشمن، براى ديگران آنچيز پسنديدن كه براى خود، در محبت مقصود جان و دل را بسته داشتن، احتراز از دشنام و ياوه‌گويى، خود را مانند مورچه ضعيف فكر كردن، مرادات نامرادان و بى‌نوايان را بسعى خود برآوردن، پرهيز از خودستائى و اظهار اعمال خوب خود (ولى براى تشويق ديگران رواست) در نيكى تمايل به سوى ترقى داشتن، رضا در خشم، پرهيز از دلازارى ديگران، احتراز از خودبينى و تكبر، حلم و بردبارى ورزيدن، خوراندن ديگران، اعمال ظاهر و باطن خود را يكسان نگهداشتن، دورى از كارهاى نابايست، عدم شكايت از ديگران، پارسا مشربى، حذر از تزوير، دل را از كينه پاك داشتن، براى كمك ديگران جان خود را بخوشى در خطر انداختن، دل و دماغ را از هرگونه كبر و نخوت پاك داشتن،

[١] - فتوت‌نامه سلطانى.

[٢] - كتاب الفتوة ابن المعمار، ص ١٦٣- ١٧٠( شش شرط اول را ذكر كرده است) نفائس الفنون، ج ٢، ص ١١٦- ١١٧( شرط هفتم را هم ذكر كرده).

[٣] - ديوان عطار نيشابورى چاپ سوم به اهتمام سعيد نفيسى، ص ٩٢.