احوال و آثار مير سيد على همدانى (با شش رساله از وي) - رياض، محمد - الصفحة ٢٦٩ - فتوت و تصوف

بن معاويه تا مرحله جانبازى و شهادت نيز پيش رفتند و تاريخ فتوت و ايثار نفس را با خون خود رنگين ساختند و همينطور ساير ائمه كرام و بزرگان دين و مجاهدين فى سبيل اللّه روش فتوت را دنبال كردند. و بعضى از علماى دين نيز كه عليه فتوت سخن رانده‌اند، تشكيلات ظاهرى طريق فتوت، و به ويژه فتوت ناصرى، را بدعت ميدانسته و آنها را نكوهيده‌اند[١] نه اصل اين مسلك را (درباره تشكيلات طريق فتوت بعدا توضيحات كافى خواهيم داد).

فتوت و تصوف‌

بعضى از صوفيه، مسلك فتوت را آب و تاب تازه‌اى داده و آداب و رسوم اين مكتب را اختيار نموده‌اند. همين‌طور بعضى از فتيان بمسلك عرفان گرائيدند و اين عمل باعث نزديكى و ارتباط بيشترى ميان فتوت و تصوف شد.

روش تربيتى و اخلاقى تصوف را، طريق فتوت رونق بسيار بخشيده است و اين مطلب را با مراجعه به كتب متعدد عربى و فارسى ميتوان دريافت و از آن جمله: شرح تعرف مستملى و كشف المحجوب هجويرى و قوت القلوب شيخ ابو طالب مكى (م ٣٨٦ يا ٣٩٠ ه) و كتاب الفتوة ابو عبد الرحمن السلمى م ٤١٢ ه (كه اين يكى قديم‌ترين كتاب مستقل و مخصوص درباره فتوت است) و الرسالة تأليف القشيرى (م ٤٦٥) معروف به رساله قشيريه و تذكرة الاولياء شيخ عطار و كتاب الفتوة شهاب الدين عمر سهروردى و الفتوحات المكية از

[١] - مهمرين مخالفين تشكيلات فتوت عبارتند از ابن جوزى صاحب تلبيس ابليس يا نقد العلم و العلماء و ابن تيميه حنبلى( م ٧٢٨ ه) ايشان فتوت را بدعت و رخنه‌اى در عمارت دين و چيز تظاهرآميزى تلقى كرده‌اند ابن تيميه ميگويد كه انتساب اين اعمال خرافاتى، به پيغمبر اكرم و حضرت على دروغ محض است و آنچه كه خليفه بدعت گذار عباسى الناصر لدين اللّه عمل ميكرده است براى امت اسلامى نمونه‌اى قابل تقليد نميباشد. ر- ك كتاب الفتوة ابن المعمار، ص ١٠٦- ١٠٧ و مجله شرق مذكور، ص ٣٤٦.