معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٦٤ - نقد و نظر

ايشان در مقام پاسخ‌گويى به اشكالات وارده بر حجيت خبر باواسطه مى‌گويد:

والذي يقتضيه النظر انّ الاشكالات تندفع بحذا فيرها بمراجعة بناء العرف و العقلاء، فانّهم لا يفرقون في الاخبار بين ذي‌الواسطه و عدمه، و سيمرّ عليك انّ الدليل الوحيد هو البناء القطعي من العقلاء علي العمل بخبر الثقة و امّا انّ عدم كون المحكي قول الشيخ ذا اثر فمدفوع بانّه لا يلزم في صحة التعبّد ان يكون له اثر عملي بل الملاك في صحته عدم لزوم اللغوية في اعمال التعبّد او امضاء بناء العقلاء كما في المقام، فانّ جعل الحجية لكل واحد من الوسائط او امضاء بناء العقلاء ليس امراً لغواً.[١]

با دقت نظر و مراجعه به بناء عرف و عقلا همه اشكالات قابل پاسخ‌گويى است، چرا كه آن‌ها در اخبار بين خبر باواسطه و بى‌واسطه فرقى قائل نشده‌اند، و همان‌گونه كه بيان خواهيم نمود، تنها دليل حجيت خبر واحد بناء قطعى عقلا بر عمل نمودن به قول ثقه است.

اين اشكال كه خبر منقول به قول شيخ (خبر باواسطه) داراى اثر نيست (پس در نتيجه تعبد در حجيت آن بى‌معنا است) مردود است.

زيرا در صحت تعبد به خبر لازم نيست كه حتماً خبر داراى اثر عملى باشد، بلكه ملاك در صحت آن اين است كه در اعمال تعبّد يا امضاى بناى عقلا، لغويتى پيش نيايد، چنان كه در اينجا چنين است چرا كه جعل حجيت براى هر يك از واسطه‌ها يا امضاى بناء عقلا امر لغو و بيهوده‌اى نيست.

نقد و نظر

اشكال فوق را علاوه بر آنچه از حضرت امام‌ خمينى‌ (قدس‌سره) در پاسخ به آن ذكر شد، به گونه ديگرى نيز مى‌توان پاسخ داد و آن اينكه: بر فرض پذيرش اين مبنا كه در حجيت خبر واحد، داراى اثر بودن آن شرط باشد (كه البته اين مبنا نيز قابل خدشه است)؛ مى‌گوييم صِرف صحت استناد به معصوم خود يك اثر است با اين توضيح كه: در اثر توسعه قائل شده و مى‌گوييم لازم نيست كه اثر مترتّب بر خبر واحد لزوماً اثر عملى باشد، بلكه هرگونه اثر

[١] . تهذيب الاصول، ج ٢، ص ١٩٤.