معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٥٠ - ٢ كعب الاحبار(م ٣٤ ق)

پرداخت.[١]

ابوريّه‌ اظهار داشته است: از جمله كسانى كه در توطئه قتل‌ عمر شركت داشت، كعب الاحبار بوده و اين موضوع آن قدر روشن است كه جز ناآگاهان در آن ترديد نمى‌كنند.[٢] ابوهريره‌ بيشترين احاديث را از طريق‌ كعب‌ منتشر ساخته و اطلاعات فراوانى را از امثال وى رواج داده است؛ وى با زيركى خاصّ خود بر ابوهريره‌ كه مردى ساده‌لوح بود، چيره شد و هرچه را از خرافات و اوهام مى‌خواست از طريق‌ ابوهريره‌ در لابه‌لاى احاديث اسلامى جاى داد.[٣] از جمله روايات اسرائيلى كه از طريق‌ كعب‌ در تفاسير وارد شده، افسانه‌هايى است كه درباره هاروت و ماروت ساخته و پرداخته شده است. طبرى‌، برخى از روايات را كه از طريق‌ كعب‌ و عبدالله بن عمر نقل گرديده، يادآور شده، بدون آن كه هيچگونه ايراد و نقدى بر آن‌ها وارد كند.[٤]

ابن كثير،[٥] فخر رازى‌،[٦] و نيز علامه‌ طباطبايى‌[٧] بر ساختگى بودن اين روايات تأكيد ورزيده و آن‌ها را از دسيسه‌هاى پنهان يهوديان دانسته‌اند.

ابوشهبه‌ نيز در اين‌باره مى‌گويد:

تمامى آنچه در اين مورد گفته‌اند، علاوه بر آنكه با مقام عصمت فرشتگان منافات دارد، همگى از بافته‌هاى اسرائيليات است كه به دست‌ كعب الاحبار و دست‌پرورده‌هاى او در كتب تفسير راه يافته است ...[٨]

[١] . سيوطى، الدرالمنثور، ج ٥، ص ٣٠٥؛ كنزالعمال، ج ٢، ص ٤٨٨؛ ابونعيم اصفهانى، حلية الاولياء، ج ٦، ص ٢٠.

[٢] . ابوريه، اضواء على السنة المحمدية، ص ١٥٥.

[٣] . ر. ك: همان، ص ١٦٤؛ و نيز نعناعه رمزى، الاسرائيليات فى التفسير و الحديث، ص ٩٥.

[٤] . ابن جرير طبرى، جامع البيان، ج ١، ص ٥٠١؛ و نيز سيوطى، الدرالمنثور، ج ١، ص ٢٣٨.

[٥] . تفسير ابن كثير، ج ١، ص ١٣٨.

[٦] . فخر رازى، التفسير الكبير، ج ٣- ٤، ص ١٩٩.

[٧] . سيدمحمدحسين طباطبايى، الميزان فى تفسير القرآن، ج ١، صص ٢٤٠- ٢٣٩ و ج ١٧، ص ٢٠٧ و ج ١٥، ص ٣٦٩ و نيز ابوريه، اضواء على السنة المحمدية، ص ٢٠٩.

[٨] . ابوشهبه، الاسرائيليات و الموضوعات، صص ١٦٦- ١٥٩.