معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٥٢ - نتيجهگيرى

حالى كه عقل مى‌گويد خداوند موجود كاملى است كه نقص در آن راه ندارد و به چيزى نياز ندارد. اگر در تفسير آيه مذكور، خداوند را طورى توصيف كنيم كه نيازمند جلوه كند، اين توصيف با استدلال‌هاى عقلى كه خداوند را بى‌نياز توصيف مى‌كند، متناقض است. بر اساس قاعده عقلى ديگرى كه عقل و وحى با يكديگر تناقض ندارند، هنگامى كه تناقضى مشاهده شود، قطعاً يا دليل عقلى مخدوش است و يا برداشت تفسيرى. از آنجا كه دليل عقلى مذكور كاملًا متقن و معتبر است، پس معلوم مى‌شود كه برداشتى كه براى خداوند، جهل نسبت به چيزى در گذشته را قائل است، مخدوش است. امام (ع) بر اساس اين استدلال‌هاى عقلى، تفسير نادرست از اين آيه را باطل اعلام و تفسير درست از آيه را بر منطق عقل بيان مى‌كنند.

نتيجه‌گيرى‌

با مطالعه و بررسى آثار استاد معرفت به عبارتى كه ايشان به صراحت درباره روش تفسيرى اهل بيت (ع) اظهار نظر كرده باشند، دست نيافتيم. اما از فحواى عبارات ايشان در آثار مكتوبشان و همچنين در سخنرانى‌ها و كلاس‌هاى درس، مى‌توان گفت، ايشان معتقد است كه روش تفسيرى اهل بيت (ع)، روش تركيبى است. استاد معرفت در تقسيم‌بندى روش‌هاى تفسيرى، تمام روش‌هاى تفسيرى را به دو قسمت: تفسير نقلى و اجتهادى تقسيم مى‌كند. در تعريف روش تفسير نقلى مى‌نويسد: تفسير نقلى در بيان و تفصيل آيات مبهم قبل از هر چيز، بر خود قرآن استوار است و سپس بر روايات نقل شده از معصوم (پيامبر (ص) يا امامان معصوم (ع) كه جانشينان برگزيده آن حضرتند) و بعد از آن، بر رواياتى از صحابه بزرگوار پيامبر اكرم (ص) و تابعان آنان.[١] و همچنين در تعريف روش تفسير اجتهادى مى‌نويسد: تفسير اجتهادى بيشتر بر درايت و عقل متكى است تا روايت و نقل؛ چون معيار سنجش و بررسى در آن، انديشه و تدبر است و به‌طور مطلق بر آثار و اخبار نقل شده اعتماد

[١] . همان، ج ٢، ص ١٧.