معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٥٧ - ميزان اثرپذيرى تفاسير و فراوانى اسرائيليات

تكذيب،[١] به همين قسم ناظر باشد. زيرا آنان حق و باطل را به هم آميخته‌اند كه اگر آنان را در اين امور تصديق كنيم، ممكن است باطل باشد و اگر تكذيب كنيم، ممكن است حق باشد، بنابراين، در اين گونه موارد احتياط و طبق قواعد نقل حديث عمل مى‌كنيم.[٢]

ميزان اثرپذيرى تفاسير و فراوانى اسرائيليات‌

با آغاز عصر تدوين تفسير، اسرائيليات فراوانى كه وارد حوزه فرهنگ اسلامى شده بود، به تفاسير نيز راه يافت. ذهبى‌ اعتراف مى‌كند كه مواضع بسيارى از صحاح عامه و نيز تفسير و تاريخ‌ طبرى‌ سرشار از سخنان‌ كعب الاحبار، ابن‌جريج‌ و عبدالله بن سلام‌ است.[٣] وى مجموع تفاسير عامه را به لحاظ نقل و نقد و يا عدم نقل و نقد اسرائيليات و نيز كيفيت نقل آن‌ها به شش دسته تقسيم‌بندى كرده است.[٤]

استاد معرفت با الگوگيرى و پذيرش اصلى اين دسته‌بندى و برخى تغييرات جزئى، آن را درباره تفاسير فريقين (اعم از شيعه و سنى) به كار برده است. زيرا بايد اين واقعيت تلخ و ناگوار را- همچنانكه علامه‌ عسكرى‌ يادآور شده- پذيرفت كه سوگمندان فرهنگ يهودى‌ كعب الاحبار از كتب تفسير مكتب خلفا به پاره‌اى از كتب تفسيرى موجود در مكتب اهل بيت (ع) نيز نفوذ كرده است. و تا همين حدّ كه به اين گونه مصادر نفوذ كرده، معارف اهل بيت (ع) را كنار زده است.[٥]

تفاسيرى كه اسرائيليات فراوانى را بدون سند و نيز بدون هر گونه نقد و ارزيابى، آورده‌اند؛ مانند تفسير مقاتل بن سليمان‌ (م ١٥٠ ق) و الدرر المنثور

[١] . بخارى، صحيح البخارى، ج ٣، ص ٢١٧.

[٢] . محمدهادى معرفت، التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب، ج ٢، ص ١٤١.

[٣] . ر. ك: ذهبى، التفسير و المفسرون، ج ١، ص ١٨٦- ١٩٨.

[٤] . ذهبى، الاسرائيليات فى التفسير و الحديث، صص ١٢١- ١١٩.

[٥] . سيد مرتضى عسكرى، نقش ائمه در احياى دين، ج ٦، ص ١١٣ و نيز ج ٧، ص ٧٠.