معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٥٥ - ضرورتها و بايستههاى نقد احاديث

ضرورت‌ها و بايسته‌هاى نقد احاديث‌

با هجرت پيامبر اكرم (ص) به مدينه و خروج اسلام از حصار تنگ مشركين مكه، اسلام به سرعت رو به گسترش نهاد و هر روز بر جمعيت‌هايى كه مشتاقانه جهت فراگيرى معارف غنى اسلام، حول وجود آن حضرت حلقه مى‌زدند، افزوده مى‌شد؛ ولى همزمان با اوج‌گيرى اين نهضتِ خود افزا، بيمار دلانى هم بودند كه حرف‌هاى پيامبر اعظم (ص) را تحريف كرده يا ناگفته‌هايى را به وى نسبت مى‌دادند، تا آنجا كه بنا به نقل اميرالمؤمنين‌ على‌ (ع) پيامبر خود در اين باره هشدار داده فرمود:

أيها الناس قد كثرت علي الكذابة فمن كذب علي متعمدا فليتبؤا مقعده من النار.

اى مردم، دروغ بر من زياد شد، هر كس دانسته دروغى بر من ببندد جايگاهش از آتش پر خواهد شد.[١]

پس از عروج ملكوتى رسول الله (ص) به عالم قدس و روى كار آمدن خلفا و خانه‌نشينى اهل بيت (ع)، قانون منع تدوين و انتشار حديث به مدت يك قرن، زمينه بيشترى را جهت جعل، وضع، و تحريف حديث در جامعه اسلامى فراهم ساخت.

افزون بر اين، چند مسأله ديگر نيز به فراوانى و ازدياد احاديث ساختگى دامن زد كه عمدتاً عبارت بودند از:

١. رقابت‌هاى سياسى، مذهبى و فرقه‌اى در طول قرون نخست،[٢] كه هر طرف به نفع خود به جعل حديث مى‌پرداخت؛

٢. منزلت و مكانت والاى راويان حديث نزد عموم مردم، كه باعث برانگيختگى حس جاه‌طلبى برخى شد و افراد شهرت‌طلب را به سمت جعل احاديث سوق داد؛[٣]

٣. قصه‌پردازان و افسانه‌سازان كه مطالب سست و موهن خود را در قالب‌

[١] . محمد بن يعقوب كلينى، كافى، ج ١، ص ٦٢. اين حديث را شيعه و سنى به اتفاق از پيامبر اكرم( ص) نقل كرده‌اند.

[٢] . اضراء على السنة المحمديه، ص ١٢٦.

[٣] . علم الحديث، ص ١٠١.