معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٤٣ - ٣ گزيدهگويى قرآن در بازگويى داستانها

اهل كتاب مى‌گفته‌اند، بپذيرند.[١]

٢. كينه ديرينه و دشمنى شديد يهود

يهوديان با ظهور آيين اسلام، از سويى موقعيت سياسى، اجتماعى و اقتصادى خود را از دست رفته مى‌ديدند و از سويى ديگر، پيامبر اسلام (ص) از ميان آنان برانگيخته نشده بود. از اين رو، از مسلمانان كينه شديدى در دل داشتند و چون نتوانستند از طريق نظامى و همدستى با مشركان به هدف خود- نابودى اسلام- دست يابند، تلاش كردند تا از راه تظاهر به اسلام و جلب اعتماد برخى مسلمانان، عقايد و انديشه‌هاى خرافى فراوانى را وارد فرهنگ اسلامى كنند.[٢]

٣. گزيده‌گويى قرآن در بازگويى داستان‌ها

قرآن كريم، طبق اسلوب خود در بازگويى داستان‌ها و نقل‌هاى تاريخى، كمتر به جزئيات پرداخته و فقط به ذكر آنچه با هدف و مقصود و كلام ارتباط داشته، بسنده كرده است. اين امر موجب شد تا گروهى از صحابه براى آگاهى از جزئيات، به راويان اهل كتاب- كه اين داستان‌ها در كتاب‌هايشان با تفصيل بيشترى آمده است- مراجعه كنند.[٣]

علامه‌ طباطبايى‌ (ره)، ريشه اصلى پيدايى اسرائيليات و مجعولات را دو امر مهم دانسته‌اند: يكى، اينكه داستان‌سرايى بسيار مورد توجه اهل كتاب بوده و مسلمانان نيز در اقتباس و حفظ روايات و گسترش آن‌ها زياده‌روى كردند و ديگر اينكه، شيوه قرآن كريم، در نقل داستان‌ها بر اين بوده كه به گزيده‌گويى و نكته‌هاى مهم و سودمند در بيان مقصود خويش بسنده كند؛ برخلاف‌

[١] . مقدمه ابن خلدون، صص ٤٤٠- ٤٣٩.

[٢] . ابوريه، اضواء على السنة المحمدية، صص ١٤٦- ١٤٥؛ محمد جواد مغنيه، اسرائيليات القرآن، صص ٤٣- ٤٢.

[٣] . ر. ك: محمد حسين ذهبى، التفسير و المفسرون، ج ١، ص ١٦٩؛ و نيز گلدزيهر، مذاهب التفسير الاسلامى، ص ٧٥.