معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٦٥ - چكيده

گرايش عرفانى در تفسير از نگاه استاد معرفت‌

حسين روحانى‌نژاد[١]

چكيده‌

نگارنده در بخش اول، نگاهى به ذكر مراحل تطور تفسير (عهد رسالت، صحابه، تابعان و تدوين) مى‌پردازد. آن‌گاه به معرفى عرفان و مبانى مرتبط با تفسير مى‌پردازد.

١. نگارنده عرفان از نظر آيت‌الله معرفت را «شناختى كه بر اثر سير و سلوك و مجاهدت با نفس از دريافت‌هاى باطنى به‌دست مى‌آيد» مى‌داند. به موضوع تصوّف از نگاه وى مى‌پردازد و سخن‌ ابن خلدون‌ را مى‌پسندد. اينكه عنوان تصوّف بر جنبه عملى و سير و سلوك نظر دارد و عنوان «عرفان» به جنبه نظرى و جهان‌بينى آن. اهل عرفان هرگاه با عنوان فرهنگى ياد شوند با عنوان عرفا و هرگاه با عنوان اجتماعى ياد شوند با عنوان متصوفه ياد مى‌شوند.

٢. عناصر بنيادين مكتب عرفان را (وحدت وجود، كشف و شهود، فناى در حقيقت و فناى فى الله، سير و سلوك، عشق به جمال مطلق، راز و رمز) مى‌شمارد.

٣. به عينيت شريعت و طريقت توجه مى‌كند.

در بخش دوم به‌عنوان «استاد معرفت و معرفى تفاسير عرفانى» اختصاص دارد. نگارنده با يادكرد از فصل پايان‌ التفسير والمفسرون فى ثوبه القشيب‌ و

[١] . عضو هيأت علمى پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامى.