مفهوم‌ وَ لَيْسَ الْبِرُّ بِأَنْ تَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ ظُهُورِها كنايى است يا معناى حقيقى آن مراد است؟ به بيان ديگر: آيا اين جمله، متمم جمله اول: قُلْ هِيَ مَواقِيتُ لِلنَّاسِ وَ الْحَجِ‌ است يا دو جمله مستقل از هم هستند كه در يك آيه، جمع شده‌اند؟

بنا بر اينكه جمله دوم كنايى و متمم جمله اول باشد، آيه مى‌خواهد بگويد: اكنون كه جواب سؤالتان را در ارتباط با «اهله» گرفته‌ايد و دانستيد كه «هلالها» وسيله‌اى براى تعيين اوقات اعمالى (مثل حج) است كه در محدوده اين اوقات، تشريع شده است: هِيَ مَواقِيتُ لِلنَّاسِ وَ الْحَجِ‌ پس ديگر كسى اشكال نكند و نگويد: «چرا نمى‌توان حج را در هر زمان به‌جا آورد و چرا بايد موقت و زمان‌دار باشد تا به هلال و اهله نياز باشد» بلكه بدانيد كه هر چيزى براى خودش درى دارد و راهى، و بايد از همان در و از همان راه، وارد آن شد و نبايد اكل از قفا كرد و بى راهه رفت:

وَ لَيْسَ الْبِرُّ بِأَنْ تَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ ظُهُورِها وَ لكِنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقى‌ وَ أْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ أَبْوابِها.[١]

پس اوامر الهى و احكام شرعى را به همان شكلى كه تشريع شده به‌جا آوريد، يعنى لازم است كه حج را در زمان خودش (ماه ذى‌الحجه) به‌جا آوريد، چنانكه لازم است روزه را در ماه مبارك رمضان و ساير اعمال را در زمان معين خودش انجام دهيد در نتيجه صيغه امر وارد در وَ أْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ أَبْوابِها امرى است مولوى و دو جمله صدر آيه در مقام بيان يك حكم مى‌باشند.

اما اگر چنين مفهوم كنايى، مقصود نبوده، معناى حقيقى جمله، مراد باشد، بايد گفت: چون به مناسبت سؤال از «اهله» از حج و زمان حج نيز سخنى به ميان آمده و از طرفى، يكى از مشكلات حج در عصر نزول، عادت بدى بود كه از جاهليت باقى مانده بود (يعنى همان عدم ورود حاجى‌ها در حال احرام از ابواب خانه‌ها و ورود آنان به خانه از طريق نقبى كه در پشت خانه‌ها ايجاد مى‌كردند بدون ضرورت و مصلحتى) لذا قرآن كريم پس از بيان فلسفه هلال، صرفاً به مناسبت مطرح شدن مسأله حج در جواب از سؤال درباره «أهله»

[١] . بقره، آيه ١٨٩.