معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٩٢ - پيشينه بحث

به‌مثابه خبر اعتقادى مى‌شود. يعنى اين دسته روايات مى‌گويد چون من مى‌گويم، شما بايد بپذيريد.

اهميت بررسى‌

از آنجا كه عمده روايات تفسيرى را اخبار آحاد تشكيل مى‌دهد و به استناد همين روايات، مسائل تاريخى و اعتقادى جنجال‌برانگيزى استنباط و قضايايى در تفسير و كلام و فلسفه شاهد بر آن آورده شده است. اثبات و نفى حجيت اين اخبار در محل نزاع، تأثير قابل توجهى در موضع‌گيرى و شيوه استدلال خواهد داشت. به لحاظ روش‌شناسى تفسير، اگر مبناى تفسير پس از قرآن اين روايات باشد، بايد تكليف كلى خود را با اين اخبار آحاد روشن كرد. به‌ويژه براى آنانى كه در مراجعه به كتاب تنها از طريق حديث انكشاف معنى را ممكن مى‌دانند.

شگفت آنكه تنها در كتاب‌هاى اصولى درباره حجيت اخبار آحاد سخن گفته شده است، و آن‌هم به‌طور عمده در محور احكام و يا ادله آنان به موارد عمل ناظر بوده است، و مفسرين كمتر در اين باره سخن گفته‌اند، به جز شيخ طوسى‌ در تفسير التبيان‌ و آيت‌الله‌ خوئى‌ در تفسير البيان‌ و آيت‌الله معرفت در تفسير الاثرى الجامع‌. از اين‌رو جا دارد اين بحث به‌صورت جدى و مستقل بررسى و موارد نزاع آن مشخص شود.

پيشينه بحث‌

در عالم اسلام از دوره‌هاى قديم همواره درباره خبر واحد بحث و گفت‌وگو بوده است. در ميان علماى اهل سنت جمع بسيارى به‌ويژه حنابله گفته‌اند: اگر خبر واحدى را امت بر تلقى قبول كرد و اجماع بر پذيرفتن آن بود، موجب علم و عمل مى‌شود. برخى از آنان گفته‌اند: اين افاده علم به خاطر اجماع نيست، بلكه اگر قرائن خارجى بر ثبوت آن دلالت داشت، باز حجت است، يا موجب وثوق و سكونت و اطمينان باشد. ولى اكثر علماى اصولى آنان‌