معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٢٤ - تفسير عياشى

يادآورى اين نكته ضرورى مى‌نمايد كه تفاسير روايى بر دو قسم است؛ برخى از تفاسير تنها به نقل روايات اكتفا كرده‌اند و آن تفاسير روايى محض هستند كه هيچ‌گونه تحليل و توضيح نسبت به روايات ندارد؛ مانند تفسير عياشى‌، تفسير قمى‌، البرهان‌، نور الثقلين‌ و درّ المنثور. اما برخى از تفاسير روايى، افزون بر نقل روايات، داراى تحليل و توضيحات نيز مى‌باشند كه مى‌توان آن را تفاسير روايى اجتهادى ناميد؛ مانند تفسير صافى‌، تفسير كنز الدقايق‌، تفسير طبرى‌، تفسير ابن كثير و تفسير المحرّر الوجيز از ابن عطيه‌.[١]

در اينجا براى آشنايى بيشتر با تفاسير روايى، به معرفى مهم‌ترين آن‌ها كه در ميان شيعه و اهل سنت معروف است پرداخته مى‌شود.

تفاسير شيعه‌

تفسير عياشى‌

مؤلف‌ تفسير عياشى‌، محمد بن مسعود بن عيّاش سمرقندى‌ (ابو النضر) معروف به‌ عيّاشى‌ از دانشمندان معتبر شيعه در قرن سوم است. نجاشى‌ درباره او مى‌گويد:

تقة صدوق، عين من عيون هذه الطائفة.[٢]

او از سال ٢٦٠ هجرى به بعد حديث نقل مى‌كرد. وى از محدثان آن زمان بوده و تا اواخر قرن سوم هجرى مى‌زيسته است. عياشى‌ در تفسير و نقل حديث، متبحر و توانا بوده است.

معروف است كه وى در آغاز، سنى مذهب بوده و در سن جوانى، مذهب شيعه را بر مى‌گزيند. در فهرست ابن نديم‌ حدود ١٨٠ كتاب براى او نام برده شده است.

تفسير عياشى‌ تفسير روايى محض كه روايات آن، داراى سند است. ايشان روايات را از پيامبر (ص) ائمه اطهار (ع) نقل مى‌كند و هيچ‌گونه اظهارنظرى ندارد.

[١] . ر، ك: محمدهادى معرفت، التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب، ج ٢، ص ٣٥٢.

[٢] . رجال النجاشى، ماده عياشى.