معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٨٤ - ب آراى مفسران

الاعتماد و هذا لا شك فيه بعد تواجد الشروط.[١]

از نظر ايشان تفسير صحابه سرمايه منحصر به فردى است؛ چرا كه آنان در فضاى نزول بودند، در بستر نزول قرآن و تعامل وحى قرآن با واقعيت جارى جامعه عربى حضور داشتند و با شرايط آن زمان ملموس بودند.

ب. آراى مفسران‌

آراى مفسران از اجتهاد و استنباط آنان در فهم آيات قرآن برخاسته است، كه مى‌توان گاهى از ادله و شواهد ذكر شده توسط آنان، براى پى بردن به معنى و مراد آيات كمك گرفت و به‌طور كلى در تنبّه به معناى احتمالى آيات و شواهد و قراين مى‌تواند مورد استفاده قرار گيرد.[٢]

مفسر محترم در تفسير ارزشمند خويش، برخى آراى مفسران را نقل كرده و بعضاً مورد نقد هم قرار داده است. به‌عنوان نمونه تعصب بسيار ابن كثير نسبت به سخنان‌ مروان‌ را مورد نقد قرار داده است.[٣] يا عبرانى بودن لفظ «رحمان» كه توسط مفسرانى همچون‌ قرطبى‌ و ابن كثير مطرح شده را غريب‌الامر دانسته است.[٤] و در تفسير واژه «الحمد» مى‌گويد: بسيارى از مفسران مانند طبرى‌ بيان كرده‌اند كه «حمد» همان «شكر» است و از نظر مفهوم اين دو را يكى دانسته‌اند، در حالى كه حمد مصداقى براى شكر است نه خود شكر؛ و طبرى‌ عنوان كرده كه اين دو واژه به يك معنا است، به صحتِ گفته‌ الحمد لله شكرا به گمان اين كه «شكرا» مفعول مطلق تأكيدى است! و جايگزينى يكى با ديگرى صحيح بوده و اين امر را دليل بر يكى بودن مفهومشان عنوان كرده است، در حالى كه «شكرا» مفعول‌له است مانند ضربته تأديبا.

ابن عطيه‌ هم آن را رد كرده و مى‌گويد: شكرا إنما خصصت به الحمد، لأنه على نعمة من النعم، يعنى حمد براى نهايت شكر بر نعمت اختصاص داده شده است.

[١] . محمدهادى معرفت، التفسير الاثرى الجامع، ص ٩٨.

[٢] . روش‌شناسى تفسير قرآن، ص ٢٣١.

[٣] . التفسير الاثرى الجامع، ص ٢٧٧.

[٤] . همان، ص ٣٤٣.