معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٣١ - معالم التنزيل فى التفسير و التأويل

سامانى‌ به‌وسيله وزير عرب‌نژادش- معروف به وزير بلعمى‌- به فارسى ترجمه شده است.[١]

طبرى‌ از نظر كلامى اشعرى است و در فقه- چنان‌كه قبلًا گفته شد- داراى مكتب مستقلى بوده است. او احمد بن حنبل‌ را فقيه نمى‌داند و تنها او را از محدثان برشمرده و به‌عنوان يك پيشواى فقهى نمى‌پذيرد. از اين رو حنبلى‌ها با وى مخالف بودند.

ابن جرير طبرى‌ مقدمه‌اى نسبتاً طولانى بر تفسير خود دارد كه برخى مباحث علوم قرآنى را در آن به‌طور مفصل بيان كرده است.

رواياتى كه‌ طبرى‌ نقل كرده، اگرچه داراى سند است، اما راويان مجهول، ضعيف و نيز روايات جعلى و اسرائيليات در ميان آن‌ها فراوان به چشم مى‌خورد، تا جايى كه صاحب‌ المنار براى او از خداوند در اين رابطه، طلب عفو و بخشش كرده است:

عفا الله عن ابن جرير اذ جعل هذه الرواية مما ينشر ...[٢]

در اين تفسير حدود ٣٥٠ روايت اسرائيلى نقل شده است‌[٣]

معالم التنزيل فى التفسير و التأويل‌

اين كتاب، تأليف‌ ابو محمد حسين بن مسعود بغوى‌ (متولد ٤٣٨، و متوفاى ٥١٦ ه. ق) است. تفسير او معروف به‌ تفسير بغوى‌ است.

اين مفسر، پيرو مذهب شافعى است، و اساس تفسير خود را بر نقل آثار از صحابه و تابعين گذاشته است. او از افرادى مانند ابن عباس‌، مجاهد، عكرمه‌، عطا بن رياح‌، حسن بصرى‌، قتاده‌، ابوالعاليه‌، مقاتل‌، سدّى‌ و ... به‌عنوان منابع تفسير خود نام مى‌برد. او مقدمه‌اى دارد كه در آن اسناد روايات خود را نقل كرده است.

[١] . مرتضى مطهرى، خدمات متقابل اسلام و ايران، ص ٤٦٢.

[٢] . محمدهادى معرفت، التفسير و المفسّرون، ج ٢، ص ٣١٣. به نقل از: المنار، ج ٣، ص ٢٩٩.

[٣] . ر. ك: آمال محمد عبدالرحمن ربيع، الاسرائيليات فى تفسير الطبرى، صص ٤٠٧- ١٠٠.