معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٦٧ - چكيده

استاد معرفت و تأويل قرآن‌

محمّد كاظم شاكر[١]

چكيده‌

تأويل يكى از مباحث مهمّ زبان شناختى در حوزه متون دينى است. قرآن مجيد بارها واژه تأويل را هم در مورد خود قرآن و هم در موارد ديگر به كار برده است. به‌طور كلى تمام كاربردهاى تأويل در قرآن را مى‌توان در سه موضوعِ «قول»، «فعل» و «رؤيا»، طبقه‌بندى كرد. در روايات نيز از تأويلِ قرآن سخن به ميان آمده و در برخى موارد به‌عنوان باطنِ قرآن مطرح شده است. نظريه‌پردازان در حوزه علوم قرآنى و تفسير، از دير زمان در چند و چونِ تأويل قرآن به بيان تئورى‌هاى مختلف پرداخته‌اند. اين امر در حوزه روايات تفسيرى شيعه و همچنين تفاسير عرفانى و كلامى، به گونه‌هاى تفسيرى خاصى انجاميده كه مخالفت‌هايى را در ميان ديگر فرقه‌ها و به‌ويژه ظاهرگرايان سبب شده است. عدم ضابطه‌مندى اين تأويل‌ها، عمده‌ترين اشكالى است كه به وضوح مى‌توان در آن‌ها مشاهده كرد.

آيت‌الله معرفت رحمت‌الله عليه، از قرآن‌پژوهانى است كه تلاش قابل تحسينى در زمينه ضابطه‌مندى تأويل به عمل آورده است.

نگارنده در اين مقاله ديدگاه‌هاى اين استاد بى بديل قرآنى را در سه محور مطرح كرده و آن‌ها را به نقد كشيده است. اين سه حوزه عبارتند از: ١. معناى‌

[١] . دانشيار دانشگاه قم