معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٢٩ - ذكر چند نمونه

توجه به خصوصيات و صفات گوينده نيز يكى از قراين مهم در فهم مقصود هرگوينده‌اى است؛ كه در مورد قرآن، اين صفات و خصوصيات در علم كلام مورد رسيدگى قرار مى‌گيرد.[١]

ذكر چند نمونه‌

استاد معرفت در جلد سوم از كتاب قيم‌ التمهيد درباره آياتى كه مورد كج‌فهمى برخى از فرق اسلامى قرار گرفته، فصل مشبعى آورده است. وى در تمام اين مباحث با تكيه بر علم كلام و آموزه‌ها و مسائل آن توانسته است كسانى را كه با جمود بر ظواهر الفاظ قرآن دچار سوء برداشت اعتقادى و كلامى شده‌اند با اشكالاتى بنيادين مواجه كند.

از جمله در مبحث تأويل آيات متشابه الهى در شرح كريمه‌ فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ ما تَشابَهَ مِنْهُ‌ مى‌نويسد: اگر در هر عصر عالمانى ربانى نباشند كه تأويل باطل الذين فى قلوبهم زيغ را پاسخ دهند، قرآن خود به عاملى تبديل مى‌شود براى ايجاد فساد در دين. بنابراين به اقتضاى «قاعده لطف»[٢] وجود عالمانى كه تأويل متشابهات را به‌صورت صحيح مى‌دانند ضرورت مى‌يابد.[٣]

در بسيارى از آيات قرآن «علو» يا «فوقيت» خداوند متعال يا در آسمان بودنش ذكر شده است. آيت‌الله معرفت در بررسى اين آيات مى‌نويسد:

منظور از اين فوقيت و علو يكى از جهات شش‌گانه و بالا بودن مكانى نيست، چون وقتى كه جسمانيت از ذات مقدسش نفى شده باشد، مجالى براى تصوير جهت براى او باقى نمى‌ماند.[٤]

استاد معرفت در شرح «جبر و اختيار» در بحث كوتاهى «امر بين الامرين» را اثبات مى‌كند و بعد مى‌نويسد:

اين چيزى است كه عقل و وجدان بر آن گواهى مى‌دهند و تكليف و

[١] . محمود رجبى، روش‌شناسى تفسير، صص ٣٦٢- ٣٦١.

[٢] . مشهورترين تعريف قاعده لطف اين است: ان اللطف عباره عمايقرب المكلف الي الطاعه ويبعده عن المعصيه. ر. ك: آيت‌الله سبحانى، تلخيص محاضرات فى الالهيات، ص ٢٥٨.

[٣] . محمدهادى معرفت، التمهيد، ج ٣، ص ٣٦.

[٤] . همان، صص ١٢٨- ١٢٧.