معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٧ - ٢ توجه به تفاوت روايات تفسيرى و تأويلى اهل البيت(ع)

با مورد آيه نسبت عام به خاص باشد؛ يعنى مورد آيه يكى از مصاديق مفهوم به‌دست آمده قرار گيرد.[١]

استاد معرفت براى روشن شدن مطلب، به چندين مثال اشاره كرده‌اند كه در اينجا تنها به يك مورد بسنده مى‌كنيم، تا فضاى بحث روشن‌تر شود.

وى درباره رواياتى كه از ائمه (ع) در مورد آيه قل أرأيتم إن أصبح ماؤكم غورا فمن ياتيكم بماء معين‌[٢] نقل شده است، مى‌نويسد:

عده‌اى اين آيه را بر حسب رواياتى كه در تأويل آن وارد شده است، تفسير پنداشته‌اند. على بن ابراهيم‌ در تفسير آيه مى‌گويد: معناى آيه اين است: چه مى‌پنداريد؟ اگر امام شما از نظرها پنهان گردد چه كسى امامى مثل او را برايتان خواهد آورد؟ او به همين جمله اكتفا كرده و به حديث امام‌ رضا (ع) استشهاد مى‌كند كه از حضرت درباره آيه پرسيدند و ايشان فرمودند: ماؤكم يعنى ابوابكم يعنى ائمه (ع) است ... فمن ياتيكم بماء معين؛ يعنى بعلم الامام.

حق اين است كه اين آيه، تأويل آيه است نه تفسير آن؛ چون آب به مفهوم عامش اعم از حقيقى و كنايى گرفته شده است؛ يعنى آن چه مايه حيات است و موجب تداوم و بقاى آن مى‌شود. خواه مادى باشد يا معنوى؛ به اين معنا هم آب زلال و هم علم خالص را شامل مى‌شود. نتيجه اين كه بيرون كشيدن چنين معناى عامى از درون آيه، تأويل آن به حساب مى‌آيد، نه تفسير.

در روايت‌ صدوق‌ در كتاب‌ كمال‌الدين‌ به اين مطلب تصريح شده است؛ از امام‌ باقر (ع) درباره اين آيه پرسيدند؛ ايشان فرمودند: درباره امام قائم (عج) نازل گشته است. همچنين فرمودند: هر گاه امام شما غايب شود و ندانيد كجا است، پس چه كسى (جز خدا) آن امام را بر شما ظاهر مى‌گرداند تا شما را از آسمان‌ها و زمين خبر دهد و حلال و حرام شريعت را كاملًا بيان دارد، به خدا سوگند، تأويل اين آيه (ظهور قائم آل محمد (عج)) هنوز تحقق نيافته و هر آينه‌

[١] . همان، صص ٣٠- ٢٦؛ محمدهادى معرفت، التفسير الاثرى الجامع، صص ٣٦- ٣٢

[٢] . بگو: به من خبر دهيد، اگر آب( آشاميدنى) شما( به زمين) فرو رود، چه كسى آب روان برايتان خواهد آورد. ملك، آيه ٣٠.