معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤١ - ١ مستندات لغوى در روايات تفسير اهل بيت(ع)

عقلا به كار مى‌رود. سپس به روايتى از امام‌ صادق‌ (ع) اشاره مى‌كند كه از ايشان (ع) نقل شده است كه عالمين يعنى مردم.[١]

پس روشن شد كه يكى از مستندات تفسيرى اهل بيت (ع)، لغت عربى است و آنان بر اساس لغات عربى به تفسير قرآن پرداخته‌اند و در تفسير خود نه تنها از اين مبنا عدول نكرده‌اند، بلكه عملًا به ياران و شاگردان خود آموزش داده‌اند كه از اين مبنا بهره گيرند و نيز با ارائه نظرات تفسيرى- لغوى خود، منبع قابل اطمينان و معتبرى را فرا روى مفسران قرار داده‌اند، كه در ميان ديگر منابع تفسيرى، اين گونه منابع تفسيرى معتبر كمتر به چشم مى‌خورد.

استاد معرفت در جاى ديگرى در توضيح معناى ميزان در آيه و اقيموا الوزن بالقسط و لا تخسروا الميزان‌[٢] آورده‌اند:

معلوم است كه لفظ ترازو براى دستگاه معروف سنجش وزن وضع شده است. در اين آيه امر شده است كه ترازو را صحيح به پا داريد و در آن كم‌فروشى نكنيد، اكنون اگر لفظ ترازو را از همه قراين خارجى و ملابسات ذهنى جدا سازيم، مفهوم عام آيه روشن خواهد شد؛ يعنى هر آن چه كه به وسيله آن چيزى را بسنجند، اعم از اين كه مادى باشد يا غير مادى؛ زيرا در اين صورت شامل هر مقياس يا معيار سنجشى- در تمامى زمينه‌ها- خواهد شد و ديگر اين اسم (ترازو) تنها به دستگاه مخصوص و معروف اختصاص نخواهد داشت.

استاد پس از اين مقدمه‌چينى، چند روايت تأويلى از اهل بيت (ع) را- كه بر اساس لغت عرب به تأويل معناى ميزان در اين آيه پرداخته‌اند- گزارش مى‌كند:

ماهيار در كتاب خود از امام‌ صادق‌ (ع) روايت كرده كه ميزانى كه خداوند براى مردم قرار داده، همان امام عادل است كه با حق و عدالت بر مردم حكم رانَد.[٣] از امام‌ صادق‌ (ع) از ميزان سؤال شد، ايشان (ع) فرمودند: ميزان يعنى‌

[١] . راغب اصفهانى، مفردات، ٣٤٥؛ رشيد رضا، المنار، ٥ ج ١، ص ١؛ محمدهادى معرفت، التفسير الاثرى الجامع، صص ٢٨٧- ٢٨٦.

[٢] . و وزن را به انصاف بر پا داريد و در سنجش مكاهيد.( رحمان، آيه ٩)

[٣] . استرآبادى، تأويل الآيات الظاهره، ج ٢، صص ٦٣٣- ٦٣٢؛ محمدهادى معرفت، التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب، ج ١، ص ٢٧.