معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٨٠ - ٦ تفسير ابن عربى

دل اين تفسير بيرون بكشد.

٦. تفسير ابن عربى‌

ابوبكر محيى‌الدين محمد بن على بن محمد بن احمد بن عبدالله حاتمى طائى اندلسى‌ معروف به‌ ابن عربى‌ و «شيخ اكبر»، (٥٦٨- ٦٣٨ ق) يكى از اكابر ارباب عرفان است. اين واقعيت قابل انكار نيست كه:

ابن عربى‌ در دوران صباوت خلوت‌نشينى اختيار كرد، و در مدتى نسبتاً كم ابواب غيب بر او گشوده گشت. به دستور پدر به ديدن حكيم محقق، ابن رشد، رفت، و ميان آن‌ها به‌رمز چند كلمه مبادله شد. ابن رشد به شيخ گفت ما با برهان امكان آن چه را شيخ به آن رسيده است اثبات كرديم، ولى به عيان نديده بوديم.[١]

شيخ تفسيرى تأليف كرده است كه به سبك بحث كنندگان در الفاظ قرآن است. اما در مقام تحقيق در بطون قرآن، محور بحث او آيات قرآنى است. او در سوره خاص هر نبى از ظواهر به كلى اعراض نكرده، بلكه از طريق ظواهر به معانى خاص عروج كرده است. اين نكته را نيز نبايد ناگفته گذاشت كه بدون تسلط تام بر ظواهر كتاب و سنت، به بطون كتاب معجز نظام الهى نتوان رسيد. قرآن به اعتبار ظاهر، يعنى آن چه از ظاهر الفاظ كلام آسمانى مستفاد مى‌شود، مشتمل بر دقايق حيرت‌آورى است، و در حدى از اطلاق و سعه وجودى قرار دارد كه عقل كاملان در آن حيران است. اين خود يكى از معجزات قرآن است كه امام‌ صادق‌ (ع) به آن اشاره فرموده است:

إن الله قد تجلي في كلامه و لكن لا تبصرون.

يعنى كلام مجيدِ نازل بر حضرت ختمى مرتبت مظهر تجلى حق است، ولى همه آن تجلى را نمى‌بينند. بالغان به مقام ولايت كليه حق را به اسم شريف «المتكلّم» در سور آيات و مفردات و مركبات مشاهده مى‌كنند. اين هياكل توحيد در «مطلعِ» كتابِ وجود قرار دارند، و در موطنى كه حق به اسم كلى جامعِ «المتكلّم» متعين شده است، او را شهود مى‌نمايند و كلام حق را به‌

[١] . شرح فصوص( قيصرى) پيشگفتار استاد سيد جلال‌الدين آشتيانى، ص ١٣.