معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٤٦ - دسته سوم دلايل عقلى

و راسخان در علم آن را مى‌دانند.[١]

اين روايت به‌خوبى اثبات مى‌كند كه مرحله‌اى از فهم و تفسير آيات، به كسانى اختصاص دارد كه در سايه تقوا، خداوند به آنان لطف كرده و قلب و عقلشان را روشن كرده و در نتيجه مى‌توانند با كمك خداوند به فهم قرآن برسند.

دسته سوم: دلايل عقلى‌

شايد بيش از يك دليل عقلى، در آثار استاد معرفت يافت نشود. دليلى كه با نقل قول از امام‌ بدرالدين زركشى‌ بيان مى‌دارد، از وى نقل مى‌كند: كسى كه بدعت‌گزار است يا كبر و هوا و حب دنيا در قلب او منزل كرده يا اصرار بر ارتكاب گناه دارد يا ايمان در دل او راه نيافته يا توان تحقيق او ضعيف است يا در مقام تفسير بر گفته مفسرى ناآگاه كه به فكر و رأى خويش تفسير كرده اعتماد مى‌كند. مفاهيم قرآن (وحى) را قطعاً درك نخواهد كرد و اسرار آن بر او هويدا نخواهد شد، زيرا اين‌ها همه حجاب‌ها و موانعى است ك يكى از ديگرى قوى‌تر است.[٢]

حقيقت گفته بالا را مى‌توان به شكل برهان عقلى بدين صورت بيان داشت:

انسان در صورتى مى‌تواند از علم خدادادى (علم الموهبه) بهره برد كه قلب و عقل خويش را آزاد كرده و از بند صفات زشت و تقيدهاى خرافى رها سازد تا بتواند به عالم غيرمادى راه يابد؛ زيرا انسانى كه داراى يك روح و قلب است نمى‌تواند به دو عالم متضاد توجه كند، لاجرم توجه وتعلّق به عالم خاكى سبب غفلت از عالم مجرد مى‌شود. از طرف ديگر تفسير قرآن و فهم حقايق آن به ارتباط با عالم بالا و معانى عميق عقلى و عرفانى نياز دارد كه جز با نوعى تجرد حاصل نمى‌شود. پس هر گاه انسان قلب خويش را از تعلق به دنيا خارج سازد، چونان آينه‌اى بدون زنگار در مقابل شعاع القائات رحمان قرار مى‌گيرد

[١] . حر عاملى، وسايل الشيعه، ج ١، ص ١٩٤.

[٢] . تفسير و مفسران، ج ١، ص ٥٨.