معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٩٠ - ٣ ٥ جمع ميان روايات فريقين و نقدى عالمانه

٢. ٥. توجه به برخى مبانى در مقدمه تفسير

همان طور كه در بخش مبانى آورده شد، مفسر به مبانى تفسير توجه داشته و در مقدمه تفسير خويش به آن‌ها اشاره كرده است.

٣. ٥. جمع ميان روايات فريقين و نقدى عالمانه‌

آنچه بر زيبايى‌ التفسير الأثرى الجامع‌ مى‌افزايد اين است كه به روايات وارده از طريق فريقين- شيعه و سنى- اعتماد كرده و در نقل حديث فقط از شيعه تعصب بيجا نداشته، بلكه از طريق عامه نيز حديث نقل كرده است. بعضاً نيز بسيار عالمانه و منصفانه و بدون هيچ توهين و اسائه ادبى به نقد و تحليل برخى احاديث پرداخته و با متانت كامل حقايق را بيان كرده است. به‌عنوان مثال در بحث ذكر «آمين» پس از اتمام سوره حمد مى‌نويسد:

رواياتى در استحباب قول «آمين» بعد از فراغت از قرائت سوره حمد وارد شده است، ولى در روايات اهل بيت عليهم السلام استحباب گفتن‌ «الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ» و نهى از گفتن كلمه «آمين» وارد شده است، به دليل اين كه به كار بردن اين كلمه اقتدا و پيروى از فعل يهود است، همان گونه كه تكفير در نماز پيروى از فعل مجوس به حساب مى‌آيد.

سپس روايات شيعه را در اين مورد نقل و به اين نكته اشاره مى‌كند كه در برخى روايات شيعه، جواز گفتن «آمين» به‌طور آهسته وارد شده است. وجه جمع آن است كه اگر بلند بگويند، چون پيروى اهل كتاب و تشبه به آنان است با هدف بدعت است و مبطل نماز است؛ ولى در غير اين صورت مكروه مى‌باشد. وى در ادامه، روايات اجازه گفتن «آمين» را در منابع شيعه ذكر و سپس به ذكر منابع عامه مى‌پردازد. او ابتدا روشن مى‌كند كه گفتن «آمين» در زمان پيامبر اكرم (ص) متداول نبوده، بلكه اين عمل متأخر از زمان حضرت و بدعت است. وى در كنار نقل روايات اثبات كننده اين ادعا، به نقل روايات‌ ابوهريره‌ كه مدعى گفتن اين كلمه در نماز پيامبر اكرم (ص) است، مى‌پردازد و ديگر روايات عامه را كه دليل بر جواز گفتن «آمين» پس از سوره حمد هستند،