معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٥٠ - تفاسير برخاسته از علم الموهبه از منظر استاد معرفت

اكتسابى بشر خارج است و جز با مشاهده و مانند آن نمى‌توان آن را يافت.[١]

شايد در اين رابطه بهترين كلام و استوارترين سخن، جمله معروف‌ ابن سينا باشد كه بعد از آن‌كه درباره امكان فهم عالم غيبت و بيان علل كارهاى عجيب از انسان بحث مى‌كند، مى‌گويد:

راه درست آن است كه نسبت به مواردى كه اطلاع ندارى آن‌ها را در صندوق امكان و احتمال قرار دهى تا زمانى كه برهانى استوار تو را از آن‌ها منصرف نساخته است و بدان كه در عالم طبيعت عجايب فراوانى است و براى نيروهاى عمل كننده عالم بالا و نيروهاى اثرپذير عالم پايين موارد بسيارى از امور غريب و ناشناخته جمع است.[٢]

از گفته‌هاى استاد معرفت استفاده مى‌شود كه واجدان علم الموهبه (عارفان) هرگاه مطلبى را بيان كند كه ارتباطى با معانى آيات ندارد، اما در اصل درست باشد آن‌ها را مى‌توان از باب تداعى معانى پذيرفت و اگر مطالب خود را به‌عنوان تفسير آيات بشمارند، بايد طبق قواعد مربوطه باشد و در مفهوم عام آيات جاى گيرند و ضابطه تأويل صحيح بر آن‌ها بار گردد. و اگر چنين نباشد و ديگران نتوانند آن‌ها را ضابطه‌مند كنند، به‌عنوان تفسير هيچ ارزشى ندارد.[٣]

تفاسير برخاسته از علم الموهبه از منظر استاد معرفت‌

استاد معرفت را نمى‌توان فيلسوف ناميد يا عارفش خواند؛ لذا از دريچه فلسفه و عرفان به تفاسير عرفانى نگاه نكرد. بلكه طبق موازين قرآنى و منطقى آن‌ها را ارزيابى كرده است. شايد اگر وقت بيشترى در فلسفه و عرفان مى‌گذاشت، نگاه مثبت‌ترى به آنچه در عالم فلسفه و عرفان مى‌گذرد پيدا مى‌كرد؛ چنان‌كه اين تغيير نگاه را در مقياس خاص نسبت به تفاسير عرفانى در آثار ايشان مى‌بينيم. آنچه كه ايشان در كتاب‌ التأويل فى مختلف المذاهب و الآراء دارند، بسى متفاوت با آنچه در التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب‌

[١] . همان، ج ١، ص ٣١ و تصحيح عثمان يحى.

[٢] . ابن سينا حسين بن عبدالله، الاشارات والتنبيهات، با شرح نصيرالدين طوسى، ج ٣، ص ٤١٨.

[٣] . ر. ك: تفسير و مفسران، ج ٢، صص ٣٧٦- ٣٦٧.