بر اساس بينش قرآن ديدگاه‌هاى خود را متهم بدانيد. و اگر باء براى استعانت باشد، مقصود آن است كه مفسر به جاى تفسر آيات به كمك قواعد محاوره و ادبيات عرب و قرائن عقلى و نقلى به كمك رأى خود آيات را تفسير مى‌كند. روشن است كه چنين مفسرى نيز درصدد فهم مراد خداوند نيست و اين‌گونه تفسير سزاوار نكوهش است و جايگاهى از آتش دارد. (در برابر كسانى كه قرآن را با كمك قرائن عقلى و نقلى تفسير مى‌كنند).[٢]

تفسير قرآن روش‌هاى مختلفى دارد، از قبيل: قرآن به قرآن، روايى، عقلى و اجتهادى، علمى، اشارى و عرفانى و ...؛[٣] اما در تفسير دو گرايش عمده وجود دارد: نقلى و اجتهادى. همچنين تفسير به رأى به‌عنوان مهم‌ترين آفت تفسير اجتهادى مطرح است. از اين‌رو براى دور ماندن از اين آفت در تفسير اجتهادى كه گسترده‌ترين عرصه تفسيرى در عصر حاضر است، آسيب‌شناسى تفسير اجتهادى يك ضرورت است، چه اينكه تفسير به رأى از هدف تفسير (زدودن ابهام از دلالت كلام) به دور بوده و نشايد بر آن نام روش تفسيرى نهاد مگر با تسامح؛ زيرا در اين روش مفسر مقصود آيات را كشف و بيان نمى‌كند، بلكه قرآن را مطابق نظر و مذهب خويش بر امورى تطبيق مى‌دهد كه خود قطعاً مى‌داند مراد قرآن نيست.[٤]

پيشينه تاريخى تفسير به رأى‌

از رواياتى كه در مذمت تفسير به رأى از رسول اكرم (ص)[٥] نقل شده است‌

[١] . همان، خطبه ١٧٦؛ روش‌شناسى تفسير قرآن، زير نظر محمود رجبى، صص ٥٨- ٥٧.

[٢] . تفسير و مفسران، ج ١، ص ٧٢.

[٣] . براى آگاهى بيشتر ر. ك: محمدعلى رضائى اصفهانى، روش‌ها و گرايش‌هاى تفسير قرآن؛ عميد زنجانى، مبانى و روش‌هاى تفسير قرآن.

[٤] . محمدهادى معرفت، التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب، ج ١، ص ٦٨.

[٥] . روايات نكوهش كننده از تفسير به رأى بيش از ده روايت است و گفته شده اكثر آن‌ها مرسل و برخى ضعيف است و در ميان آن‌ها تنها يك روايت از نظر سند معتبر است. در اين روايت از رسول اكرم( ص) نقل شده كه فرمود:

« قال الله عزوجل: ما آمن بي من فسر برأيه كلامي».

ر. ك: روش‌شناسى تفسير قرآن، صص ٥٧- ٥٦؛ وسائل الشيعة، ج ١٨، ص ١٣٧.