معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٢٤ - ١ اثبات نظاممند بودن معارف قرآن

ربط و سازگارى مطالب و ارتباط زنجيروار آيات معلوم مى‌شود، به گونه‌اى كه موضوع پيشين، مقدمه‌اى براى درك بهتر و عميق‌تر موضوع پسين مى‌گردد. با تفسير موضوعى مى‌توان معارف قرآن را چونان چشمه‌هاى جارى در نظر گرفت كه با گذر از هر مرحله و لبريز شدنِ آن، به مرحله ديگر رسيده و از آنجا به ديگر مراحل مى‌رسد تا تمام معارف را در برگيرد.[١]

درباره انديشه نظام‌مند بودن معارف قرآن، چند نظريه ارائه شده است كه همه اين نظريه‌ها بر اساس تحقيقِ موضوعى در قرآن اثبات مى‌شود:

- نظريه ارتباط سيستمى مفاهيم قرآن؛

- نظريه يگانگى موضوعى هر سوره؛

- پيوستگى بيان‌هاى پراكنده قرآنى درباره يك موضوع.

الف. در اين مسير برخى سرفصل‌هاى اصلى معارف قرآنى را تنظيم و پيوند بين آن‌ها را طراحى و در عمل موضوعات عمده قرآن را تبيين كرده‌اند. مثلًا:

علامه‌ طباطبايى‌ مى‌گويد:

قرآن با وجود گستردگى معرفتى شگفت‌انگيزى كه دارد، در همه معارف و پيام‌هاى فراوان و گونه‌گون آن از اخلاق گرفته تا احكام، عبادات، معاملات، مسائل سياسى و اجتماعى، وعده و وعيد، قصه‌ها و اندرزها، همه و همه به چند اصل برمى‌گردد كه عبارتند از: توحيد، نبوت، معاد و شاخصه‌هاى آن‌ها و آنچه به هدايت بندگان و اصلاحِ دنيا و آخرت آنان نظر دارد.[٢]

آيت‌الله‌ مصباح يزدى‌، محور اصلى را «خداشناسى» مى‌داند و در ذيل آن، موارد زير را عنوان مى‌كند: خداشناسى، جهان‌شناسى، انسان‌شناسى، راه‌شناسى، راهنماشناسى، انسان‌سازى، برنامه‌هاى عبادى، احكام فردى و اجتماعى.[٣]

رشيد رضا نيز در اين خصوص، تقسيم‌بندى ديگرى مطرح مى‌كند كه تحت‌

[١] . محمدتقى مصباح يزدى، معارف قرآن، ج ١، ص ١٢.

[٢] . سيدمحمدحسين طباطبايى، الميزان فى تفسير القرآن، ج ١، ص ٤٠.

[٣] . محمدتقى مصباح يزدى، معارف قرآن، ج ١، ص ١٤.