معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٣٧ - مورد اول فراموشى يا به دست فراموشى سپردن

مفصل از آيات قرآن به روش موضوعى شمرده مى‌شود. از قبيل: المعجم المفهرس لمعانى القرآن الكريم‌، اثر محمد بسام رشدى الزين‌؛ فرهنگ قرآن‌، اثر اكبر هاشمى رفسنجانى‌ و ديگران.

ح. نمونه‌هايى از تفسير موضوعى استاد معرفت‌

استاد در نگاشته‌هاى مختلف قرآنى خويش، هرگاه كه به موضوعى قرآنى پرداخته‌اند، از روش تفسير موضوعى بهره گرفته است. چه در تبيين الفاظ و مفردات قرآنى و چه در توضيح متشابهات و غوامض آيات و چه در ارائه ديدگاه‌هاى اسلامى درباره موضوعات مطرح در جامعه روش غالب استاد، تفسير موضوعى است. دو نمونه را گزارش مى‌كنيم:

مورد اول: فراموشى يا به دست فراموشى سپردن‌

پرسش: دو آيه‌ فَالْيَوْمَ نَنْساهُمْ كَما نَسُوا لِقاءَ يَوْمِهِمْ هذا[١] و نَسُوا اللَّهَ فَنَسِيَهُمْ‌[٢] در فراموش‌كار بودن خداوند ظهور دارد، درحالى كه آيه‌ ما كانَ رَبُّكَ نَسِيًّا[٣] لا يَضِلُّ رَبِّي وَ لا يَنْسى‌[٤] آن را نفى و انكار كرده است، پس مى‌توان ميان آيات جمع كرد؟

پاسخ: كلمه نسيان در دو آيه نخست به معنى فراموشى نيست، بلكه به معنى تناسى و تفاضل يعنى به فراموشى سپردن و بى‌اعتنا بودن است. ولى آنچه در دو آيه بعدى نفى شده، فراموشى و غفلت است. نسيان در موارد زيادى از كاربرد قرآنى به معنى تناسى آمده است؛ مانند:

وَ لَقَدْ عَهِدْنا إِلى‌ آدَمَ مِنْ قَبْلُ فَنَسِيَ وَ لَمْ نَجِدْ لَهُ عَزْماً[٥]

يعنى آدم عهد را به فراموشى سپرد و آن را جدّى نگرفت، نه آنكه فراموش‌

[١] . اعراف، آيه ٥١.

[٢] . توبه، آيه ٦٧.

[٣] . مريم، آيه ٦٤

[٤] . طه، آيه ٥٢

[٥] . طه، آيه ١١٥.