معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٢٦ - علم تاريخ

گرفته باشد وگرنه زنانى كه چنين نباشند عده نخواهد داشت.[١]

در ذيل كريمه‌ لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا الْحُسْنى‌ وَ زِيادَةٌ وَ لا يَرْهَقُ وُجُوهَهُمْ قَتَرٌ وَ لا ذِلَّةٌ (يونس/ ٢٦) بعد از آن كه منظور از «زياده» را به تضعيف الحسنات تفسير مى‌كند، در رد كسانى كه آن را به معناى النظر الى وجه الله معنا كرده و به رواياتى در ذيل آيه هم استدلال كرده‌اند، مى‌نويسد:

آن روايات به اين دلايل بايد طرح شود:

١. به خاطر مخالفت با ظاهر قرآن كريم.

٢. تعارض با رواياتى كه مثل همين روايات بلكه اصلًا داراى سند بهتر و دلالتى صريح‌تر نيز هستند.

٣. به علت تباين با ساير آياتى كه صلاحيت تفسير اين آيه را دارند.

٤. اسناد اين اخبار هم ضعيف هستند.[٢]

زركشى‌ در البرهان‌ لزوم آشنايى مفسر با اصول فقه را مورد تأكيد قرار مى‌دهد و مثال‌هاى گوناگونى از تأثير اصول فقه در تفسير ارائه مى‌كند.[٣]

علم تاريخ‌

بين دانش تاريخ و منابع تاريخ فرق واضحى وجود دارد. علم تاريخ دانش مربوط به تجزيه و تحليل رويدادهاى تاريخى ذكر شده در منابع تاريخى و مقايسه آن‌ها با يكديگر و تشخيص سره از ناسره است. استاد، علم تاريخ را يكى از علوم مورد نياز مفسر مى‌داند.[٤] بخش مهمى از آيات قرآن كريم ناظر به مسائل تاريخى است، مثل آياتى كه ناظر به مباحثى همچون سرگذشت پيامبران و امت‌ها و گروه‌هاى قبل از اسلام و حوادث دوران آن‌ها، عصر جاهليت و آداب و رسوم آن احكام و مقررات اعم گذشته كه مورد تأييد يا انكار يا نسخ شريعت اسلام قرار گرفته و ... هستند

در اين موارد بى‌شك آگاهى از كم و كيف پديده‌هاى تاريخى در فهم بهتر،

[١] . تفسير و مفسران، ج ١، ص ١٧١.

[٢] . محمدهادى معرفت، التمهيد، ج ٣، ص ١٠٣.

[٣] . بدرالدين الزركشى، البرهان فى علوم القرآن، ج ٢، ص ٦.

[٤] . ر. ك: تفسير و مفسران، صص ٥٩- ٥٥.